สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



ว่านน้ำค้างดอย
วันที่ 3 กรกฎาคม 2560

Spatholirion calcicola K. Larsen & S.S. Larsen

Commelinaceae

ไม้ล้มลุก ไม่มีลำต้น รากรูปกระสวย ใบเรียงเวียน รูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 9-20 ซม. โคนแหลม ตัด หรือเว้าตื้น ก้านใบยาวได้ถึง 25 ซม. โคนเป็นร่องลึก ช่อแยกแขนงแบบช่อวงแถวเดี่ยวสั้น ๆ ออกตามซอกกาบ ก้านช่อยาว 5-6 ซม. มีขนคล้ายขนแกะหนาแน่น ช่อที่โคนมีใบประดับ ดอกสมบูรณ์เพศ ปลายช่อเป็นดอกเพศผู้ ใบประดับรูปรีกว้าง กว้าง 1.5-2 ซม. ปลายเป็นติ่งแหลม ด้านบนมีขนสั้นนุ่มหนาแน่น ด้านล่างมีขนประปราย แกนช่อดอกมีขนสั้นนุ่ม ดอกสีขาวหรืออมม่วง ดอกสมบูรณ์เพศมี 1-2 ดอก กลีบรวม 6 กลีบ เรียง 2 วง รูปขอบขนาน ยาว 0.7-1 ซม. วงในแคบกว่าเล็กน้อย เกสรเพศผู้ 6 อัน ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 5 มม. มีขนแบบขนแกะหนาแน่น เกสรเพศเมียรวมรังไข่ยาวประมาณ 1 ซม. รังไข่มี 3 ช่อง ดอกเพศผู้ขนาดเล็กกว่า กลีบรวมยาว 3-4 มม. รังไข่เป็นหมัน ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 4 มม. ผลแห้งแตกเป็น 3 ซีก เป็นเหลี่ยม รูปขอบขนาน ยาวประมาณ 2 ซม. มี 4-8 เมล็ด มีเยื่อหุ้มสีส้ม

พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคเหนือที่เชียงใหม่ น่าน ลำปาง และภาคตะวันออกที่ชัยภูมิ ขึ้นบนเขาหินปูน ความสูง 350-500 เมตร

สกุล Spatholirion Ridl. มี 6 ชนิด พบที่จีน เวียดนาม และคาบสมุทรมลายู ในไทยมี 2 ชนิด อีกชนิด S. ornatum Ridl. พบที่นราธิวาส คล้ายกับสกุลผักปลาบเครือ Streptolirion ที่เป็นไม้เถา และวงใบประดับมีกระจายตามข้อทุกข้อที่มีช่อดอก ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “spathe” กาบ และ “leirion” ดอกลิลลี่ หมายถึงพืชคล้ายพวกลิลลี่ มีใบประดับเป็นกาบ

ว่านน้ำค้างดอย: ช่อแยกแขนงแบบช่อวงแถวเดี่ยวสั้น ๆ ช่อที่โคนมีใบประดับเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ปลายช่อเป็นดอกเพศผู้ ก้านชูอับเรณูมีขนแบบขนแกะหนาแน่น (ภาพ: ชัยภูมิ - ปรีชา การะเกตุ)

เอกสารอ้างอิง

Hong, D. and R.A. DeFilipps. (2000). Commelinaceae. In Flora of China Vol. 24: 20.

Larsen, K. and S.S. Larsen. (2003). A new species of Spatholirion (Commelinaceae) from Thailand and further notes on S. ornatum. Thai Forest Bulletin (Botany) 31: 39-43.