สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

เปราะสีชมพู
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Cautleya gracilis (Sm.) Dandy

Zingiberaceae

ดูที่ สางเขียว

ข่าคาคบ
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Cautleya gracilis (Sm.) Dandy

Zingiberaceae

ดูที่ สางเขียว

ปิ่นมวยคำ
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Cautleya gracilis (Sm.) Dandy

Zingiberaceae

ดูที่ สางเขียว



สางเขียว
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Cautleya gracilis (Sm.) Dandy

Zingiberaceae

ไม้ล้มลุกอิงอาศัย สูงได้ถึง 50 ซม. เหง้าสั้น ลิ้นใบบาง ยาวประมาณ 2 มม. ปลายกลม ใบเรียงสลับระนาบเดียว 4-6 ใบ รูปใบหอก ยาว 6-18 ซม. ปลายแหลมยาว โคนกลมหรือเรียวสอบ มักมีสีม่วงด้านล่าง ก้านใบสั้นหรือไร้ก้าน ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ออกที่ยอด ยาว 10-20 ซม. ใบประดับสีเขียวหรือมีสีแดงที่โคน สั้นกว่ากลีบเลี้ยง ติดทน กลีบเลี้ยงเป็นหลอด แฉกลึกด้านเดียว สีแดงหรืออมม่วง ยาว 1.5-2 ซม. ปลายจักฟันเลื่อย ดอกสีเหลืองครีมหรือเหลืองสด หลอดกลีบดอกยาวกว่ากลีบเลี้ยง กลีบดอก 3 กลีบ รูปใบหอก ยาว 1.5-2 ซม. กลีบข้างเชื่อมติดก้านกลีบปากประมาณกึ่งหนึ่ง แผ่นเกสรเพศผู้ที่เป็นหมันด้านข้างคล้ายกลีบดอก ตั้งตรง สั้นกว่ากลีบดอกเล็กน้อย กลีบปากรูปไข่กลับ ยาวเท่า ๆ กลีบดอก ปลายกลีบแฉกลึกประมาณกึ่งกลางกลีบ ก้านชูอับเรณูเรียวโค้ง ยาวประมาณ 2 ซม. อับเรณูรูปแถบ แกนอับเรณูโคนมีรยางค์เป็นง่าม รังไข่เกลี้ยง ก้านเกสรเพศเมียเรียวยาว ยอดเกสรรูปลูกข่าง ขอบมีขน ผลกลม สีแดง เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.8-1.2.ซม. แตกออกเป็น 3 ซีก พับงอกลับ เมล็ดสีดำเป็นมันวาว เป็นเหลี่ยม ไม่มีเยื่อหุ้ม

พบที่อินเดีย ภูฏาน เนปาล พม่า จีนตอนใต้ และเวียดนาม ในไทยพบทางภาคเหนือ และภาคตะวันตกที่กาญจนบุรี ขึ้นตามคบไม้หรือโขดหินในป่าดิบเขา ความสูง 1300-2500 เมตร เหง้ามีสรรพคุณขับลม แก้ปวดท้อง

สกุล Cautleya (Royle ex Benth. & Hook. f.) Hook. f. เคยอยู่ภายใต้สกุล Roscoea sect. Cautlea มี 4 ชนิด พบในประเทศแถบเทือกเขาหิมาลัยจนถึงเวียดนาม ในไทยมีชนิดเดียว ชื่อสกุลตั้งตามนักบรรพชีวินวิทยาชาวอังกฤษ Sir Proby Thomas Cautley (1802-1871)

ชื่อพ้อง  Roscoea gracilis Sm., Cautleya lutea (Royle) Hook. f.

ชื่ออื่น   ข่าคาคบ, ปิ่นมวยคำ, เปราะสีชมพู, สางเขียว (ทั่วไป)

สางเขียว: ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ออกที่ยอด ผลแตกออกเป็น 3 ซีก พับงอกลับ เมล็ดสีดำเป็นมันวาว เป็นเหลี่ยม ไม่มีเยื่อหุ้ม (ภาพซ้าย: กาญจนบุรี - สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล; ภาพขวาบน: ดอยภูคา น่าน, ภาพขวาล่าง: ดอยอินทนนท์ เชียงใหม่ - ราชันย์ ภู่มา)

เอกสารอ้างอิง

Cowley, E.J. (1982). A revision of Roscoea (Zingiberaceae). Kew Bulletin 36(4): 747-777.

Larsen, K. and S.S. Larsen. (2006). Gingers of Thailand. Queen Sirikit Botanic Garden. Chiang Mai.

Wu, D. and K. Larsen. (2000). Zingiberaceae. In Flora of China Vol. 24: 366.