สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า อาคารไพโรจน์สุวรรณกร ชั้น 1 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

   ยินดีต้อนรับทุกท่านเข้าสู่หน่วยปฏิบัติการนิติวิทยาศาสตร์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช... Welcome to DNP Wildlife Forensic Science Unit...


กลุ่มงานวิจัยสัตว์ป่า

คุณสมบัติของไมโตคอนเดรียล ดีเอ็นเอ 
Mitochondrial DNA; mtDNA

 

 

       ไมโตคอนเดรีย (mitochondrion หรือรูปพหูพจน์ mitochondria) เป็นออร์แกนเนลที่อยู่ใน
ส่วน Cytoplasm ของเซลล์ ทำหน้าที่เป็นแหล่งพลังงานของเซลล์ ส่วนใหญ่มีรูปร่างกลมท่อนสั้น
คล้ายเมล็ดถั่ว หรือไส้กรอก ยาว 5-7 ไมครอน มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.2-1 ไมครอน  โดยทั่วไป
ในแต่ละเซลล์จะมีไมโตคอนเดรียประมาณ 10,000 เซลล์ที่มีไมโทคอนเดรียมากได้แก่ เซลล์ตับ
ซึ่งเป็นเซลล์ที่มีเมแทบอลิซึมสูงและกิจกรรมจำนวนมาก 
       ไมโตคอนเดรียแต่ละอันจะมี DNA เป็นของตัวเอง ซึ่งเป็น DNA ที่สืบทอดมาจากแม่โดยตรง
เรียกว่า mtDNA โดยในไมโตคอนเดรียแต่ละอันจะมี mtDNA อยู่ประมาณ 2-10 วง ส่วน DNA
ที่อยู่ในนิวเคลียสนั้น จะเป็นที่ DNA ที่รวมกันจากพ่อและแม่ มีการสันนิษฐานว่าไมโตคอนเดรียนั้น
มีวิวัฒนาการร่วมกันกับเซลล์ยูคาริโอตมานานแล้ว โดยเริ่มแรกนั้นเซลล์สิ่งมีชีวิตชั้นสูงอาจไป
กินเซลล์ที่มีขนาดเล็กกว่าเข้าไป
       ในเซลล์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม  DNAภายในไมโตคอนเดรียมีลักษณะเป็นวงกลม
(circular mtDNA molecule) มีความยาวของลำดับเบสประมาณ 15,000-17,000 คู่เบส
ประกอบด้วยยีนประมาณ 37 ยีน ซึ่งในจำนวนนี้เป็นยีนที่สร้างโปรตีนได้ (polypeptides) จำนวน
13 ยีน เช่น Cytochrome b, ND1-6, ND4L, Cytochrome Oxidase และ ATP synthase เป็นต้น

ยีนบนไมโตคอนเดรีย (mtDNA) นิยมนำมาใช้ในการศึกษาเพื่อจำแนกชนิดพันธุ์ของ
สิ่งมีชีวิต เนื่องจากทีข้อได้เปรียบมากกว่ายีนที่ปรากฎบนนิวเคลียส (Nuclear DNA) ดังนี้


           
 
1. อัตราการเกิดการกลายพันธุ์ (Mutation rate) สูงกว่าที่เกิดในนิวเคลียสมากกว่าถึง
10 เท่า
เนื่องจากมีความผิดพลาดในระหว่างกระบวนการจำลองตัวเอง (replication) มากกว่า
ทำให้มีความเหมาะสมที่จะนำมาใช้จำแนกสิ่งมีชีวืตในระดับวงศ์ สกุล ชนิดพันธุ์ หรือแม้แต่
ชนิดพันธุ์ย่อย

            2. ไม่มีกระบวนการเกิด recombination ดังนั้นจึงไม่มีความเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม
ที่สืบทอดสายพันธุ์จากแม่สู่ลูก (maternal line) ซึ่งนิยมใช้ในการศึกษาวิวัฒนาการ หรือบรรพบุรุษ
ของสิ่งมีชีวิตย้อนกลับไปได้หลายล้านปี

            3. มีลักษณะเป็น Neutral marker เนื่องจากบทบาทหน้าที่ของไมโตคอนเดรียเป็นคุณสมบัติ
พื้นฐานของสิ่งมีชีวิต ไม่ใช่เป็นลักษณะที่มีการพัฒนาขึ้นเฉพาะสิ่งมีชีวิตชนิดใดชนิดหนึ่ง ดังนั้น  
mutation ที่เกิดขึ้นจึงไม่เกี่ยวข้องกับการอยู่รอดของสิ่งมีชีวิต และลักษณะที่เกิดขึ้นใหม่
(new genotype) จะไม่สูญเสียไปในระหว่างกระบวนการคัดเลือกพันธุ์ตามธรรมชาติ

 

  มาช่วยกันหยุดการลักลอบค้าสัตว์ป่าที่ผิดกฎหมาย... Help together to stop illegal wildlife trade...