ชื่อหน่วยงาน วนอุทยานเขาหลวง ท้องที่จังหวัดนครสวรรค์และจังหวัดอุทัยธานี

สังกัด     สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 12 (นครสวรรค์)
             ส่วนอุทยานแห่งชาติ
             กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
             กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ความเป็นมา
             ป่าเขาหลวง ได้รับอนุมัติจากกรมป่าไม้ให้จัดตั้งเป็นวนอุทยานเขาหลวง เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2539 ครอบคลุมพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาหลวง แปลง 1 ท้องที่จังหวัดนครสวรรค์และป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาหลวง แปลง 2 ท้องที่จังหวัดอุทัยธานีมีเนื้อที่ตามแนวเขตป่าอนุรักษ์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติที่ใช้ดำเนินการจัดตั้ง วนอุทยานรวม 2 แปลงติดต่อกัน รวมทั้งสิ้น 59,375 ไร่ หรือ 95 ตารางกิโลเมตรวนอุทยานเขาหลวง มีสภาพพื้นที่เป็นภูเขาสูงชัน ตั้งอยู่โดดเดี่ยวบนพื้นที่ราบ มียอดเขาสูงสุดคือ ยอดเขาหลวง สูงเท่ากับ 772 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารหล่อเลี้ยงชุมชนที่อาศัยอยู่โดยรอบมาตั้งแต่อดีต มีทรัพยากรป่าไม้ที่มีคุณค่า ทั้งสภาพป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรังและมีพืชสมุนไพรที่มีค่า และหายากจำนวนมาก เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยที่สำคัญของสัตว์ป่านานาชนิด นอกจากนี้ยังมีแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจ ได้แก่ ธรรมชาติบนยอดเขาหลวง จุดชมวิวบนสันเขา/หน้าผา ถ้ำ ฯลฯ วนอุทยานเขาหลวง นับว่ามีสภาพธรรมชาติที่สวยงาม อากาศบนยอดเขาเย็นสบาย เหมาะแก่การท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจ และอยู่ไม่ห่างไกลชุมชนมากนักในอดีตที่ผ่ามาพบว่าทรัพยากรธรรมชาติในเขตวนอุทยานเขาหลวงได้ถูกบุกรุกทำลายจากมนุษย์ โดยเฉพาะการลักลอบตัดไม้ทำลายป่า การล่าสัตว์ การลักลอบหาของป่าและพืชสมุนไพรโดยปราศจากการควบคุม ตลอดจนปัญหาด้านไฟป่า ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติในวนอุทยานเขาหลวงเสื่อมโทรมลงจนใกล้วิกฤติ โดยเฉพาะปัญหาในเรื่องแหล่งน้ำตามลำห้วยลำธาร ที่ในอดีตมีน้ำไหลตลอดปี ต้องเหือดแห้งลงในฤดูแล้ง ทำให้ไม่มีน้ำหล่อเลี้ยงในชุมชนรอบๆได้ อีกทั้งสภาพธรรมชาติที่สวยงามก็ถูกทำลายลง จึงทำให้ราษฎรที่อาศัยอยู่ใกล้เคียง ตลอดจนหน่วยงานราชการ วัด และสื่อมวลชน ได้เสนอแนะให้ทางราชการเร่งหามาตรการที่จะอนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติแห่งนี้ ให้กลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง ดังนั้นกรมป่าไม้ โดยป่าไม้เขตนครสวรรค์ จึงได้ดำเนินการประกาศจัดตั้งเป็นวนอุทยานเขาหลวงขึ้นมา เพื่อให้ได้รับการจัดการทางด้านวิชาการ อย่างมีระบบแบบแผนที่ถูกต้อง เอื้ออำนวยประโยชน์ในด้านการอนุรักษ์และส่งเสริมการท่องเที่ยว แก่ประชาชนโดยส่วนรวมตลอดไป

4.วัตถุประสงค์ของการจัดตั้งวนอุทยาน
             1.เพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งต้นน้ำลำธารและทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่วนอุทยาน โดยเฉพาะด้านป่าไม้และสัตว์ป่า ให้คงความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ เอื้ออำนวยประโยชน์ต่อสังคมอย่างยั่งยืนตลอดไป
             2.เพื่อศึกษา ค้นคว้า ทดลอง และวิจัยทางด้านวิชาการเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่วนอุทยาน
             3.เพื่อส่งเสริมและพัฒนาพื้นที่ให้เป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ทางธรรมชาติด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า มุ่งเน้นการใช้ประโยชน์ในรูปแบบการฝึกอบรม การทัศนศึกษา และการเข้าค่ายพักแรมของนักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชนโดยทั่วไป
             4.เพื่อส่งเสริมและพัฒนาพื้นที่ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ ของประชาชนโดยทั่วไป รองรับนโยบายการส่งเสริมด้านการท่องเที่ยวของจังหวัดนครสวรรค์ และจังหวัดใกล้เคียงต่อไปในอนาคต

5.ที่ตั้งและอาณาเขต
             วนอุทยานเขาหลวงอยู่เขตรอยต่อของจังหวัดนครสวรรค์และจังหวัดอุทัยธานี อยู่ในเขตปกครองดังนี้
                      จังหวัดนครสวรรค์ ท้องที่
                             ตำบลหนองกรด         อำเภอเมือง
                             ตำบลวังม้า               อำเภอลาดยาว
                             ตำบลบางประมุง        อำเภอโกรกพระ
                             ตำบลนากลาง           อำเภอโกรกพระ
                             ตำบลศาลาแดง         อำเภอโกรกพระ
                             ตำบลเนินศาลา          อำเภอโกรกพระ
                      จังหวัดอุทัยธานี ท้องที่
                             ตำบลหนองหลวง        อำเภอสว่างอารมณ์
                             ตำบลโคกหม้อ           อำเภอทัพทัน
              คิดเป็นเนื้อที่วนอุทยานเขาหลวง(เนื้อที่ป่าอนุรักษ์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาหลวง)ทั้งสิ้น ประมาณ 59,375 ไร่ หรือ 95 ตารางกิโลเมตร

6.การเข้าถึงและเส้นทางคมนาคม
              การเดินทางเข้าถึงพื้นที่วนอุทยานเขาหลวง สามารถเดินทางได้หลายเส้นทางด้วยกัน แต่เส้นทางที่สะดวกที่สุดที่สามารถเดินทางได้มีดังนี้
             -จากนครสวรรค์ไปตามเส้นทางหลวงหมายเลข 1 (สายนครสวรรค์-กำแพงเพชร)ถึงตลาดหนองเบน เป็นระยะทาง 17 กิโลเมตร เลี้ยวซ้ายสู่เส้นทางหลวงหมายเลข 1072(สายไปอำเภอลาดยาว) จนถึงปากทางแยกเข้าวัดศรีอุทุมพรอีก 7 กิโลเมตร จนถึงวนอุทยานเขาหลวง รวมระยะทาง 29 กิโลเมตร

7.ลักษณะทางนิเวศวิทยา
7.1ลักษณะภูมิประเทศ
             วนอุทยานเขาหลวงเป็นภูเขาสูงชัน ตั้งอยู่โดดเดี่ยวบนพื้นที่ราบทางทิศตะวันตกของจังหวัดนครสวรรค์ มีเนื้อที่ทั้งสิ้นประมาณ 95 ตารางกิโลเมตร มียอดเขาหลวงเป็นยอดเขาสูงสุด คือสูง
772 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง และยอดเขาเขียวเป็นยอดเขาสูงรองลงมา คือ สูง 762 เมตร
จากระดับน้ำทะเลปานกลาง
             สภาพพื้นที่โดยทั่วไปของวนอุทยานเขาหลวง จัดเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน เป็นภูเขาหินปูน พื้นที่ส่วนใหญ่มีความลาดชันมากกว่า 35 % มีสภาพป่าบนยอดเขาค่อนข้างอุดมสมบูรณ์ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด และเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของคลองวังม้า คลองบางประมุง ละเป็นต้นน้ำลำธารของห้วยเล็กห้วยน้อยที่ไหลลงสู่แม่น้ำสะแกกรัง
7.2 ชนิดป่าและพืชพรรณ
             7.2.1ป่าเบญจพรรณ(Mixed Deciduous Forest)
พบบริเวณตีนเขาขึ้นไปตามเชิงเขา บนสันเขา และบริเวณพื้นที่ป่าใกล้ยอดเขาหลวงบางส่วน จัดเป็นป่าโปร่งผสมผลัดใบ ประกอบด้วยไม้หลายชนิดขึ้นปะปนกัน เป็นไม้ขนาดเล็ก-ขนาดกลางเป็นส่วนใหญ่ พื้นป่าไม่รกทึบ มีไม้ไผ่ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น ในฤดูแล้งต้นไม้เกือบทุกชนิดจะผลัดใบ และเกิดไฟไหม้ป่าทุกปี
            7.2.2ป่าเต็งรัง(Dry Dipterocarps Forest)
            พบบริเวณตีนเขา เชิงเขา และบริเวณสันเขาที่ไม่สูงมาก เป็นป่าที่มีไม้ขนาดใหญ่ถูกลักลอบตัดฟันไปเป็นจำนวนมาก คงเหลือแต่ไม้ขนาดเล็ก ขึ้นกระจัดกระจายทั่วไป พื้นป่าไม่รกทึบ มีหญ้าขึ้นปกคลุมอยู่ทั่วไป พื้นป่าถูกไฟไหม้ทุกปี
            7.2.3ป่าดงดิบแล้ง(Dry evergreen Forest)
            พบบริเวณพื้นที่ราบบนยอดเขา ตามหุบเขาหรือตามลำห้วย เป็นป่าที่แปรสภาพมาจากป่าดงดิบชื้น สภาพดินเป็นดินร่วนหรือดินเหนียว หรือดินเหนียวปนทราย ดินมีความชุ่มชื้น พื้นป่ารกทึบประกอบด้วย ไม้พุ่ม ไม้ล้มลุก ไม้เถาวัลย์ หวาย กล้วยป่า ไผ่ชนิดต่างๆ และมีเฟิน กล้วยไม้ เกาะอยู่ทั่วไป ในสภาพปัจจุบัน แม้ต้นไม้ขนาดใหญ่ จะถูกลักลอบตัดฟันไปเป็นจำนวนมาก แต่ก็ยังปรากฏไม้เรือนยอดขนาดรอง ไม้หนุ่ม กล้าไม้ชนิดต่างๆ ขึ้นปะปนกันอยู่อย่างหนาแน่น โดยเฉพาะบริเวณยอดเขาสูงสุด ซึ่งเป็นที่ตั้งสำนักสงฆ์เก่าของหลวงพ่อจ้อย จันทสุวรรณโน ยังคงปรากฏพบไม้ใหญ่ชนิดต่างๆ มากกว่าบริเวณจุดอื่นๆพืชสมุนไพร(Medicinal plant or Herb)พื้นที่วนอุทยานเขาหลวง นับว่าเป็นพื้นที่ที่มีพืชสมุนไพรมีค่าและหายากนานาชนิดจำนวนมาก โดยเฉพาะบนยอดเขาหลวงเป็นที่กล่าวขานกันในหมู่ของผู้ที่เกี่ยวข้องกับพืชสมุนไพรเป็นอย่างมาก
7.3สัตว์ป่า
             ในอดีตวนอุทยานเขาหลวง มีสัตว์ป่าขนาดใหญ่และขนาดเล็ก อาศัยอยู่อย่างชุกชุมมากต่อมาเมื่อมีการลักลอบบุกรุกตัด ไม้ทำลายป่าและล่าสัตว์ป่ากันมากขึ้นติดต่อกันเรื่อยมา มีผลทำให้สัตว์ป่าขนาดใหญ่และสัตว์ป่าบางชนิดต้องอพยพเคลื่อนย้าย หรือสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่ เนื่องจากความไม่เหมาะสมของแหล่งที่อยู่อาศัย และการคุกคามจากมนุษย์

8.แหล่งท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจหรือศึกษาธรรมชาติ

             8.1จุดชมวิวยอดเขาเขียว-ยอดเขาหลวง ที่ความสูง 772 เมตรจากระดับน้ำทะเล
สามารถชมทิวทัศน์ในระดับสูงของจังหวัดนครสวรรค์และจังหวัดอุทัยธานีได้ เส้นทางเดินขึ้นเขามีความลาดชันมาก และท้าทายสำหรับนักผจญภัย พื้นที่รองรับการพักแรมบนยอดเขาจำนวน 10 เต้นส์(20 คน) ระยะทางประมาณ 4-5 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางขาขึ้นประมาณ 4-5 ชั่วโมง เหมาะสำหรับนักผจญภัย นักเรียน นักศึกษาและประชาชนโดยทั่วไป ช่วงเวลาในการท่องเที่ยวระหว่างเดือนตุลาคม-เดือนกุมภาพันธ์

            8.2จุดชมวิวหลังสำนักงานวนอุทยานเขาหลวง เป็นเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติระยะสั้น บนยอดเขาสามารถชมทิวทัศน์ในระดับสูงที่ลดหลั่นลงมาของจังหวัดนครสวรรค์ได้ พื้นที่รองรับ
การพักแรมบนยอดเขาจำนวน 10 เต้นส์(20 คน) ระยะทางประมาณ 3-5 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 1-2 ชั่วโมง เหมาะสำหรับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนโดยทั่วไป ช่วงเวลาในการท่องเที่ยวระหว่างเดือนตุลาคม-เดือนกุมภาพันธ์

           8.4น้ำตกหินดาต,น้ำตกโกรกพนม,น้ำตกโกรกเสลา,น้ำตกโกรกกระแป๋ง และน้ำตกโกรกซ่า
เหมาะสำหรับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนโดยทั่วไป ช่วงเวลาในการท่องเที่ยวระหว่างเดือนมิถุนายน-เดือนกันยายน
          8.5ลานกางเต้นส์ บริเวณสำนักงานวนอุทยานเขาหลวง พื้นที่รองรับการพักแรมได้ จำนวน 200-300 คน มีลานสำหรับทำกิจกรรม และมีเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติระยะสั้นอยู่ในโซนเดียวกัน มีห้องน้ำระบบไฟฟ้าและร้านค้า สวัสดิการในการอำนวยความสะดวก เหมาะสำหรับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนโดยทั่วไป
          8.6เส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติ สำหรับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนโดยทั่วไปที่ต้องการศึกษาธรรมชาติ ในผืนป่าเขาหลวง จำนวน 2 เส้นทาง ระยะทาง 3-5 กิโลเมตรเส้นทางเดินป่าจะผ่านถ้ำธารทิพย์ จำนวน 1 เส้นทาง สำหรับกิจกรรมนี้ใช้ระยะเวลา 1 วัน

9.สถานที่ติดต่อ
         9.1 ส่วนอุทยานแห่งชาติ สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 12 (นครสวรรค์)
เบอร์โทรศัพท์ 056-221140 ต่อ129,131 หรือกด 0 ต่อส่วนอุทยานฯ
        9.2 นายนิคม พูลทวี หัวหน้าวนอุทยานเขาหลวง บ้านผาแดง หมู่ที่ 15 ตำบลหนองกรด
อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ 60240 เบอร์โทรศัพท์ 08-5815-0981