ทุ่งสามร้อยยอด เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ (Wetland) ประเภทหนึ่ง เป็นพื้นที่ราบลุ่มที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ มีน้ำขังหรือท่วมถึงอยู่อย่างถาวร มีทั้งส่วนที่เป็นน้ำจืดและน้ำกร่อย เป็นแหล่งที่มีองค์ประกอบทางชีวภาพ กายภาพและเคมี ที่เป็นเอกลักษณ์ของระบบ ซึ่งมีความหลากหลายของชนิดพืช สัตว์และธาตุอาหาร ลักษณะโดยทั่วไปเป็นบริเวณที่ใกล้ชายฝั่งทะเล

          ความสมดุลทางธรรมชาติและความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรในพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด เป็นแหล่งที่เอื้ออำนวยปัจจัยต่างๆ ให้เกิดผลผลิตต่อเนื่องที่เป็นทรัพยากรที่สำคัญต่อมนุษย์ และมีความผูกพันกับการดำรงชีพของประชาชนในท้องถิ่นมาช้านาน          ความสำคัญของพื้นที่ชุ่มน้ำมิได้จำกัดอยู่เพียงเป็นแหล่งผลิตเท่านั้น หากแต่ยังมีความสำคัญยิ่งในฐานะที่เป็นอาณาจักรหนึ่งของระบบนิเวศ พื้นที่ชุ่มน้ำที่สำคัญของประเทศและของโลก เป็นแหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพอันสลับซับซ้อนและมหัศจรรย์ของกระบวนการวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่ชุ่มน้ำ ทั้งพืชน้ำ ปลา นก จุลินทรีย์ และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ อีกมากมาย ซึ่งอาจจะซ่อนคุณประโยชน์ที่จะเอื้ออำนวยให้มนุษย์เราได้ใช้ในอนาคตอีกมหาศาล ดังนั้น พื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้จึงเปรียบเสมือนห้องปฏิบัติการกลางแจ้ง พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติ และโรงงานห่วงโซ่อาหารขนาดใหญ่ ที่รอคอยการศึกษาค้นคว้าอยู่ตลอดเวลา เมื่อใดก็ตามที่ระบบธรรมชาติพื้นที่ชุ่มน้ำถูกทำลายลงจะด้วยความตั้งใจหรือไม่ก็ตาม ย่อมส่งผลกระทบไปถึงทรัพยากรที่เป็นผลผลิตต่อเนื่องโดยตรงด้วย          พื้นที่ชุ่มน้ำให้คุณประโยชน์ด้านต่างๆ ต่อสังคมอย่างมากมาย คุณค่าของพื้นที่ชุ่มน้ำมักถูกมองว่าเป็นผลประโยชน์ที่ได้รับมาฟรีๆ หรือได้เปล่า ผลที่ตามมา คือ การละเลยมองไม่เห็นความสำคัญของการปกป้องรักษาพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีอยู่ในธรรมชาติปล่อยให้เสื่อมโทรม ถูกทำลายหรือทำการเปลี่ยนแปลงเพื่อไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น จนกระทั่งเกิดความสำนึกได้ว่า ได้สูญเสียคุณประโยชน์มหาศาลที่เคยได้รับมาช้านาน มนุษย์เราจึงเริ่มมองเห็นคุณค่าของพื้นที่ชุ่มน้ำ          พื้นที่ชุ่มน้ำทุ่งสามร้อยยอดยังเป็นพื้นที่ที่มีความเกี่ยวพันกับระบบนิเวศอื่นๆ เช่น เขาหินปูน ป่าบก พื้นที่ชายฝั่ง และเป็นพื้นที่ที่มีเอกลักษณ์ เป็นมรดกทางธรรมชาติและวัฒนธรรม เช่น ถ้ำพระยานคร เป็นต้น          จากความสำคัญและความผูกพันดังกล่าว ทุ่งน้ำจืดแห่งนี้จึงได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นมรดกทางธรรมชาติ เพื่อให้ท่านและอนุชนรุ่นหลังได้สามารถใช้ประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมโดยยั่งยืนอย่างมีคุณค่าตลอดไป           จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นจังหวัดสุดท้ายของภาคกลาง มีความยาวมากที่สุดกว่า 200 กิโลเมตร และแคบที่สุดประมาณ 8 กิโลเมตร ถ้าท่านนั่งรถไฟหรือรถยนต์ไปทางภาคใต้เมื่อผ่านช่วงอำเภอปราณบุรี ถึงอำเภอกุยบุรี ประมาณหลักกิโลเมตรที่ 260 ถึง 280 จะสังเกตเห็นเทือกเขาทางด้านซ้ายมือมีลักษณะพิเศษที่เห็นได้ชัดเจนในระยะไกล คือ มียอดเขามากมายดูเป็นตะปุ่มตะป่ำ          เทือกเขานี้เป็นเขาหินปูนล้วนๆ ทอดตัวอยู่ในแนวเหนือ-ใต้ มีชื่อว่าเขาสามร้อยยอด เกิดในยุคเพอร์เมียน ( Permian ) ประมาณ 280-230 ล้านปีที่ผ่านมา          ประวัติความเป็นมาของเขาสามร้อยยอดนั้นกล่าวกันว่า ในสมัยโบราณบริเวณรอบๆ เทือกเขาเป็นทะเล ส่วนที่เป็นภูเขาในปัจจุบันตอนนั้นยังเป็นเกาะ ต่อมาได้มีเรือสำเภาจีนแล่นผ่านมา บังเอิญประสบกับลมพายุอย่างรุนแรงจนเรือใกล้อับปาง จึงแวะหลบภัยเข้ามาตามร่องน้ำทางทิศตะวันตกของเกาะ แต่เนื่องจากไม่ชำนาญภูมิประเทศเรือได้เกยหินใต้น้ำล่มลง ผู้คนจมน้ำตายเป็นจำนวนมากที่เหลือไปอาศัยอยู่บนเกาะประมาณ 300 คน จึงเรียกว่า "เกาะสามร้อยรอด" ต่อมาน้ำลดระดับลง เกาะจึงกลายเป็นภูเขา และชาวบ้านเรียกเพี้ยนเป็น " เขาสามร้อยยอด " นอกจากนี้ สามร้อยยอด ยังเป็นชื่ออำเภอๆ หนึ่งของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ด้วย          บนเทือกเขาหินปูนมักมีถ้ำหลายแห่ง เช่นเดียวกับเทือกเขาแห่งนี้ที่มีถ้ำที่มีความงดงาม เช่น ถ้ำไทร ถ้ำแก้ว และถ้ำพระยานคร เป็นต้น ภายในถ้ำพระยานครมีพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ที่ถูกสร้างขึ้นในรัชสมัยของรัชกาลที่ 5 พื้นที่ทุ่งสีเขียว ที่อยู่ระหว่างเทือกเขาสามร้อยยอดกับทางรถไฟสายใต้ มีชื่อเรียกว่า " ทุ่งสามร้อยยอด " อันเป็นทุ่งน้ำจืดขนาดใหญ่ ซึ่งเคยเป็นอู่ข้าวอู่น้ำของชาวบ้านในละแวกนี้          ทุ่งสามกระทาย ควาย สามร้อยยอด เสือ กุย จระเข้ ปราณ หัวล้าน เกาะหลัก ... เป็นคำกล่าวที่ชาวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์คุ้นเคยกันดี สามกระทาย เป็นชื่อของตำบลหนึ่ง ในอำเภอกุยบุรี ที่อยู่ติดกับทุ่งสามร้อยยอด ซึ่งในอดีตมีกระบือเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้เรื่อง โจรสามร้อยยอดอันลือชื่อ ก็เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงและเคยถูกสร้างเป็นภาพยนตร์มาแล้วจากความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ความงดงามของพื้นที่ และทรัพยากรธรรมชาติอันมีค่ามหาศาล ควรแก่การอนุรักษ์ไว้ให้เป็นประโยชน์แก่มวลมนุษย์ กรมป่าไม้จึงได้จัดตั้งพื้นที่แห่งนี้เป็นอุทยานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2509 โดยประกาศเฉพาะบริเวณเทือกเขาหินปูนก่อน มีเนื้อที่ประมาณ 38,300 ไร่ ต่อมาในปี 2525 จึงได้มีการขยายเขตไปครอบคลุมประมาณครึ่งหนึ่งของทุ่งสามร้อยยอดไว้ในเขตอุทยานแห่งชาติ ซึ่งมีที่ทำการตั้งอยู่ที่ตำบลเขาแดง อำเภอกุยบุรี          ทุ่งสามร้อยยอด เป็นทุ่งน้ำจืด ( freshwater marsh ) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ชุ่มน้ำ ( wet- land ) ที่ Convention on Wetlands of Inter- national Importance especially as Waterfowl Habitat หรือที่รู้จักกันดีว่า Ramsar Convention ( อนุสัญญาแรมซาร์ ) ได้กำหนดความหมายพื้นที่ชุ่มน้ำไว้ดังต่อไปนี้ศันสนีย์ ชูแวว,2537 " พื้นที่ลุ่ม พื้นที่ราบลุ่ม พื้นที่ลุ่มชื้นแฉะ พื้นที่ฉ่ำน้ำ มีน้ำท่วม มีน้ำขัง พื้นที่พรุ พื้นที่แหล่งน้ำ ทั้งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและที่มนุษย์สร้างขึ้น ทั้งที่มีน้ำขังหรือท่วมอยู่ถาวรและชั่วครั้งชั่วคราว ทั้งที่เป็นแหล่งน้ำนิ่งและน้ำไหล ทั้งที่เป็นน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม รวมไปถึงพื้นที่ชายฝั่งทะเลและพื้นที่ของทะเล ในบริเวณซึ่งเมื่อน้ำลดลงต่ำสุด มีความลึกของระดับน้ำไม่เกิน 6 เมตร "จิระ จินตนุกูล ( 2536 ) ได้จำแนกพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย โดยพิจารณาจากความสำคัญของการอนุรักษ์นกน้ำ ดังนี้ คือ

1. ฝั่งทะเล หาดทราย และชายเกาะ

2. หาดเลนและป่าชายเลน

3. ลำน้ำตอนล่าง

4. ลำน้ำตอนบน

5. หนอง บึง และที่ลุ่มน้ำขังอื่นๆ

6. พื้นที่เหนือเขื่อนและอ่างเก็บน้ำต่างๆ

7. ทุ่งนา8. พรุน้ำจืด

9. ป่าพรุ

                       ทุ่งแห่งนี้มีเนื้อที่รวมประมาณ 43,262 ไร่ ส่วนที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ ประมาณ 23,000 ไร่ หรือเพียงครึ่งหนึ่งของระบบนิเวศจัดได้ว่า             เป็นทุ่งน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในระบบอุทยานแห่งชาติของประเทศไทย