กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช  กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 









 

 

 

ยอบ้าน

 

ชื่อวิทยาศาสตร์    Morinda  citrifolia   L.  (1)

ชื่อวงศ์    RUBIACEAE   (1)

ชื่อสามัญ    ยอบ้าน   (1)

ชื่อทางการค้า   -

ชื่อพื้นเมือง    มะตาเสือ (ภาคเหนือ)  ยอ ยอบ้าน (ภาคกลาง)  แยใหญ่ (กะเหรี่ยง แม่ฮ่องสอน)   (1)

    ยอบ้านเป็นไม้ต้นขนาดเล็กที่มีลำต้นตั้งตรง สูงประมาณ 3 - 8  ม.  ไม่ผลัดใบ  เปลือกเรียบ  กิ่งอ่อน  มักเป็นสี่เหลี่ยม   (15)

                        รูปทรง (เรือนยอด)  -

                        ใบ   ใบเดี่ยว  ใบรูปรีกว้าง ๆ ติดแบบตรงกันข้าม โคนใบและปลายใบแหลม ขนาดกว้าง    6-17 ซม. ยาว 15-30 ซม. เนื้อใบสีเขียวเป็นมัน หูใบอยู่ระหว่างโคนก้านใบ มีรูปร่างและขนาดต่าง ๆ กัน  (15)

                        ดอก   ออกเป็นช่อกลมเดี่ยวๆ  ที่ซอกใบ  เป็นดอกสมบูรณ์เพศ  ก้านช่อยาว 3-4 ซม.  (15)

                                       สี    ขาว  (15)

                                       กลิ่น  -

                                       ออกดอก  -

                        ผล  ผลมีลักษณะค่อนข้างกลม หรือรูปทรงกระบอกมน และมีตารอบผลสีเขียว ผลมีขนาด 3-10 ซม. ภายในมีเมล็ดสีน้ำตาลเข้มจำนวนมาก  ผลสุกสีขาวนวล  มีกลิ่นฉุน  (15)

                                       ผลแก่   ผลออกช่วงฤดูหนาว  (15)

  
      มีถิ่นกำเนิดในอินเดีย เกาะต่าง ๆ ในทะเลอันดามัน ไทยและมาเลเซีย ชอบขึ้นตามพื้นที่ที่มีความชุ่มชื้นพอสมควร  แต่ไม่ชอบในพื้นที่น้ำท่วมขัง  พบขึ้นกระจายทั่วไปตามสวน  และบริเวณบ้านเรือนที่อยู่อาศัยในทุกภาคของ ประเทศไทย 
(4) 

  การขยายพันธุ์และการผลิตกล้า    ใช้เมล็ด  (15)

  ปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการปลูก   -

                        ดิน   ขึ้นได้ในดินแทบทุกชนิด แต่เจริญได้ดีในที่ที่ความชุ่มชื้นพอควร  (15)

                        ความชื้น   ชอบความชื้นปานกลาง  (15)

                        แสง   มาก  (15)

  การปลูกดูแลบำรุงรักษา    ระยะเริ่มปลูกควรรดน้ำให้บ้างเป็นครั้งคราว จากนั้นก็ปล่อยให้เจริญเติบโตได้เอง ควรกำจัดวัชพืชที่ขึ้นรบกวนและแย่งอาหารบ้างเป็นครั้งคราว

                       การคัดเลือกพื้นที่และเตรียมพื้นที่ปลูก   -

                        วิธีการปลูกและระยะปลูกที่เหมาะสม    โดยทั่วไปต้นยอขึ้นง่ายและไม่ต้องการเตรียมพื้นดินพิเศษแต่อย่างใด  เมื่อหว่านเมล็ดลงดินแล้วอาจจะปล่อยให้เมล็ดงอกเองโดยไม่ต้องดูแลเลยก็ได้  แต่ถ้าจะให้งอกเร็วก็รดน้ำเป็นครั้งคราวในระยะที่ฝนทิ้งช่วง เมื่อกล้าไม้โตพอควรและขึ้นหนาแน่นก็อาจย้ายไปปลูกในที่อื่น

  โรคและแมลง    -

  อัตราการเจริญเติบโต   -

 

                       การเก็บรักษา   -

                       การแปรรูป  -

                       การตลาด  ผล กิโลกรัมละ  30  บาท
                                              ข้อมูลจากคุณถวัลย์  สุวรรณเตมีย์ ร้านเจ้ากรมเป๋อ  เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ.2546  (9)

ใบยอ  แหล่งผลิตผักพื้นบ้านเชิงการค้า  ปี 2545

จังหวัด

อำเภอ

พื้นที่ปลูก
(ไร่)

ผลผลิต
(กก./ไร่)

ช่วงฤดูการเก็บเกี่ยว

ราคา
(บาท/กก.)

อยุธยา

นครหลวง

1

3,500

ตลอดทั้งปี

8

นครราชสีมา

กิ่ง อ. สีดา

1

2,000

ส.ค. – ต.ค.

5

พิจิตร

โพธิ์ประทับช้าง

1

500

ตลอดทั้งปี

2

   

3

     

   ที่มาของข้อมูล  กรมส่งเสริมการเกษตร  เดือนมิถุนายน 2546  www.doae.go.th/  (12)

                       การบริโภค  -

                       การนำเข้า -

                       การส่งออก  -



                     
การใช้ประโยชน์ทางด้านเนื้อไม้ 
-

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านนิเวศน์   ควบคุมความชุ่มชื้นของผิวดิน  ป้องกันการพังทลายของหน้าดิน  ฯลฯ

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านภูมิสถาปัตย์  -

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านโภชนาการ   

 ผล  นิยมใช้แกงเลียง  แกงส้มในภาคอีสาน  บางจังหวัดนำผลแก่จัดใกล้สุกนำมาใส่ส้มตำหรือจิ้มน้ำผึ้งกิน  (4)

ใบอ่อน  นำมาประกอบอาหารนิยมนำมาทำห่อหมก  ในภาคใต้นิยมใช้ใบอ่อนซอยใส่แกงเผ็ดปลาช่อนขมิ้น หรือห่อหมากมีรสขมเล็กน้อย  (4)

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านสมุนไพร

ใบ  มีวิตามิน A  40,000  กว่ายูนิตสากลต่อ  100  กรัม  มีคุณสมบัติในการช่วยบำรุงสายตา  หัวใจ  คั้นน้ำทาแก้โรคเก๊าท์หรือสระผมฆ่าเหา  แก้กระษัย  แก้ท้องร่วง

ราก  ใช้เป็นยาระบาย  แก้กระษัย  

ผลดิบ  ต้มน้ำรับประทานกับรากผักชี  แก้อาการอาเจียรของหญิงมีครรภ์

ผลโตเต็มที่แต่ไม่สุก   จิ้มน้ำผึ้งรับประทาน  เป็นยาขับลม  บำรุงธาตุ  เจริญอาหาร  แ้ก้เหงือกเปื่อยบวม  ขับเลือดลม  ขับโลหิตประจำเดือน

                      การใช้ประโยชน์อื่นๆ  รากนำมาสกัดสีย้อมผ้า  โดยส่วนของเกลือต่างๆ  สามารถจะเปลี่ยนเป็นสีต่างๆ  ได้ตามต้องการ  ซึ่งสีเดิมของรากจะมีสีเหลืองหรือเหลืองปนแดง  หากผสมตามส่วนด้วยเกลืออาจจะได้สีแดง  ชมพู  น้ำตาลอ่อน  ม่วงแดง  หรือดำ

อ้างอิง  (1), (4), (9), (12), (15)