สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



เถาตดหมา
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Xenostegia tridentata (L.) D. F. Austin & Staples

Convolvulaceae

ไม้เถา ลำต้นเป็นเหลี่ยมหรือมีปีกแคบ ๆ ใบรูปขอบขนานถึงรูปแถบ ปลายแหลม ปลายมีติ่งสั้น ๆ โคนจักเป็นพูรูปใบหอกโอบรอบลำต้น ขอบพูจักซี่ฟัน ช่อดอกแบบช่อกระจุก มี 1-3 ดอก ก้านช่อยาว 1-6 ซม. ใบประดับรูปลิ่มแคบ ก้านดอกยาว 6-8 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบรูปสามเหลี่ยมแคบ ปลายเรียวแหลม ยาว 6-8 มม. ขยายในผล ดอกรูปลำโพง สีครีมหรืออมเหลือง บางครั้งโคนกลีบด้านในมีสีม่วงอมน้ำตาลหรือแดง ยาวประมาณ 1.5 ซม. ปลายจัก 5 แฉกตื้น ๆ เกสรเพศผู้ 5 อัน ไม่ยื่นพ้นปากหลอดกลีบ โคนก้านชูอับเรณูมีขน อับเรณูเรียบ รังไข่มี 2 ช่อง เกลี้ยง ก้านเกสรเพศเมียยาวเท่า ๆ เกสรเพศผู้ ยอดเกสรจัก 2 พู ผลแห้งแตก รูปรีเกือบกลม ยาว 5-7 มม. เปลือกบาง มี 1-4 เมล็ด รูปสามเหลี่ยม ยาว 3-4 มม.

พบที่มาดากัสการ์ แอฟริกา อินเดีย ศรีลังกา บังกลาเทศ จีน พม่า ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ฟิลิปปินส์ นิวกินี และออสเตรเลียตอนบน ในไทยพบทุกภาค ขึ้นเป็นวัชพืชตามที่โล่ง ชายป่า หรือชายทะเล ความสูงถึงประมาณ 500 เมตร ทั้งต้นมีสรรพคุณลดไข้ เป็นยาระบาย ฆ่าพยาธิ

สกุล Xenostegia D. F. Austin & Staples มีเพียง 2 ชนิด พบในแอฟริกา เอเชีย ออสเตรเลีย และหมู่เกาะแปซิฟิก ในไทยมีชนิดเดียว ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “xenos” แปลก และสกุล Calystegia หมายถึงสกุลที่คล้ายกับสกุล Calystegia (pollen แบบ pantoporate) แต่แตกต่างกันที่กลีบเลี้ยง (G. Staples, pers. Comm.)

ชื่อพ้อง  Convolvulus tridentatus L., Ipomoea tridentata (L.) Roth, Merremia tridentata (L.) Hallier f.

ชื่ออื่น   จิงจ้อร่างแห (ชุมพร); เถาตดหมา (กาญจนบุรี)

เถาตดหมา: โคนใบจักเป็นพูรูปใบหอกโอบรอบลำต้น ช่อดอกมี 1-3 ดอก โคนกลีบดอกด้านในมีสีเข้มหรือไม่มี ผลแห้งแตก เปลือกบาง (ภาพขวาบน: นครศรีธรรมราช - ราชันย์ ภู่มา; ภาพขวาล่างและภาพซ้าย: แก่งกระจาน เพชรบุรี - ปรีชา การะเกตุ)

เอกสารอ้างอิง

Fang, R. and G. Staples. (1995). Convolvulaceae. In Flora of China Vol. 16: 300.

Staples, G. (2010). Convolvulaceae. In Flora of Thailand Vol. 10(3): 464-468.

จิงจ้อร่างแห
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Xenostegia tridentata (L.) D. F. Austin & Staples

Convolvulaceae

ดูที่ เถาตดหมา