สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



เคราฤาษี
วันที่ 17 สิงหาคม 2559

Strophanthus preussii Engl. & Pax

Apocynaceae

ไม้พุ่มรอเลื้อย ยาวได้ถึง 10 ม. กิ่งมีช่องอากาศ มียางใสหรือขาว ใบเรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปไข่ ยาว 2-19 ซม. ก้านใบยาว 0.2-1.4 ซม. ช่อดอกแบบช่อกระจุก ออกสั้น ๆ ตามปลายกิ่ง ก้านดอกยาว 0.4-2.5 ซม. ใบประดับติดทน กลีบเลี้ยง 5 กลีบ ยาว 0.5-2.5 ซม. โคนด้านในมีต่อม ดอกสีขาวเปลียนเป็นสีครีมอมเหลือง มี 5 กลีบ เรียงซ้อนทับด้านขวาในตาดอก หลอดกลีบดอกยาว 1.2-2.5 ซม. สีขาวมีริ้วสีม่วงอมน้ำตาล ด้านในสีเข้ม รูปไข่ ยาว 0.4-1.2 ซม. ปลายกลีบบิดเป็นเกลียว ยาว 12-20 ซม. สีน้ำตาลแดง กะบังมี 10 พู สีน้ำตาลอมส้ม เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดภายในหลอดกลีบดอก ก้านชูอับเรณูสั้น โคนอับเรณูเป็นเงี่ยง แนบติดปลายเกสรเพศเมีย มี 2 คาร์เพล บางส่วนติดกันที่โคน ยอดเกสรเพศเมียจัก 10 พู ผลเป็นฝักคู่กางออก รูปทรงกระบอก ปลายโค้ง ยาว 15-30 ซม. มีขนและช่องอากาศ เมล็ดจำนวนมาก ขนกระจุก ยาว 6-10 ซม.

มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาตะวันตก เป็นไม้ประดับ เมล็ดมีพิษ ใช้อาบหัวลูกศร

สกุล Strophanthus DC. มี 38 ชนิด พบในแอฟริกา มาดากัสการ์ และเอเชีย ในไทยมีพืชพื้นเมือง 3 ชนิด เป็นไม้ประดับ 2 ชนิด อีกชนิดคือ แย้มปีนัง S. gratus (Wall. & Hook.) Baill. ปลายกลีบดอกไม่บิดเป็นเกลียว มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาเช่นเดียวกัน ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “strophe” บิดเวียน และ “anthos” ดอก ตามลักษณะปลายกลีบดอกที่บิดเวียนในหลายชนิด

ชื่อสามัญ  Corkscrew flower, Foo manchu plant, Poison arrow vine, Preuss’ Strophanthus, Spider tresses, Tassel vine

เคราฤๅษี: ช่อดอกแบบช่อกระจุก ปลายกลีบดอกบิดเป็นเกลียวยาว กะบังสีน้ำตาลอมส้ม (ภาพซ้ายและภาพขวาบน: cultivated - ราชันย์ ภู่มา); แย้มปีนัง: ปลายกลีบดอกไม่บิดเป็นเกลียว (ภาพขวาล่าง: cultivated - ราชันย์ ภู่มา)

เอกสารอ้างอิง

Burkill, H.M. (1985). The useful plants of west tropical Africa. Vol. 1: 183.

Middleton, D.J. (1999). Apocynaceae. In Flora of Thailand Vol. 7(1): 97.