สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



ดอกแมงกระพรุน
วันที่ 12 ตุลาคม 2559

Rhizanthes infanticida Bänziger & B. Hansen

Convolvulaceae

พืชเบียน ไม่มีคลอโรฟิลล์ อาศัยตามรากของพืชอาศัย ดอกและลำต้นออกจากหัวใต้ดิน ดอกมีเพศเดียว มีกลิ่นเหม็น กาบรูปถ้วย โคนมีเกล็ดรูปไข่เรียง 3-4 วง แต่ละวงมี 5 เกล็ด ดอกตูมรูปขอบขนานแกมรูปไข่ เส้นผ่านศูนย์กลาง 4.7-6.5 ซม. ดอกรูประฆังหงาย หลอดกลีบสั้น กลีบสีเหลืองซีด ปลายสีเข้มถึงสีน้ำตาล กลีบรวม 16 กลีบ รูปสามเหลี่ยมแคบ ยาว 5-10 ซม. เรียงจรดกัน ปลายกลีบมีรยางค์แข็ง ยาวคล้ายหาง ยาว 2.5-5 ซม. ในดอกเพศเมียสั้นกว่าเล็กน้อย มีริ้วตามแนวรัศมี มีขนและแผ่นเกล็ดบางแตกแขนง (ramenta) สีน้ำตาลเข้มหนาแน่น ขนยาว 0.6-1 ซม. ปลายเป็นตะขอแยกแขนง แผ่นเกล็ดยาว 0.5-2 มม. กระเปาะเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.3-1.7 ซม. ในดอกเพศผู้ ในดอกเพศเมียขนาดใหญ่กว่าเล็กน้อย ด้านนอกมีขนยาว 3-6 มม. เกลี้ยงหรือมีขนประปราย เส้าเกสรยาว 1.2-2.2 ซม. กลางเส้าเกสรกลม ยอดเป็นกระเปาะสีน้ำตาลแกมชมพู มีช่องเปิด มีขน อับเรณูจำนวนมาก เรียงเป็นวงแหวน มี 2 ช่อง ซ้อนกัน ลดรูปในดอกเพศเมีย ติดเป็นแถวเล็ก ๆ ก้านเกสรเพศเมียยาว 4.5-7 มม. ยอดเกสรเพศเมียคล้ายพังผืด กว้าง 6.5-9.5 มม.

พบที่คาบสมุทรมลายู สุมาตรา และภาคใต้ตอนล่างของไทยที่นราธิวาส ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงถึงประมาณ 450 เมตร เบียนราก Tetrastigma pedunculare (Wall. ex M. A. Lawson) Planch. และ T. papillosum Planch. คำระบุชนิดหมายถึงการตายของตัวอ่อนของแมลงหลังผสมเกสร

สกุล Rhizanthes Dumort. มี 4 ชนิด พบที่คาบสมุทรมลายู ชวา สุมาตรา และบอร์เนียว ในไทยมีชนิดเดียว ส่วน บัวครั่ง R. zippelii (Blume) Spach ที่เคยระบุว่าพบในไทยด้วยเป็นพืชถิ่นเดียวของชวา ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “rhiza” ราก และ “anthos” ดอก หมายถึงพืชที่ดอกออกจากราก

ดอกแมงกระพรุน: ถิ่นที่อยู่ในป่าดิบชื้น ดอกรูประฆังหงาย กลีบรวม 16 กลีบ รูปสามเหลี่ยมแคบ มีขนหนาแน่น ปลายกลีบมีรยางค์แข็ง ยาวคล้ายหาง ดอกแก่บานออก (ภาพ: นราธิวาส - Hans Bänziger)

เอกสารอ้างอิง

Bänziger, H. and B. Hansen. (2000). A new taxonomic revision of a deceptive flower, Rhizanthes Dumortier (Rafflesiaceae). Natural History Bulletin of Siam Society 48: 117-143.