สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

คะน้าฤๅษี
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2561

Pentaphragma begoniifolium (Roxb. ex Jack) Wall. ex G. Don

Pentaphragmataceae

ดูที่ อ้ายเบี้ยว

ผักป่า
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2561

Pentaphragma begoniifolium (Roxb. ex Jack) Wall. ex G. Don

Pentaphragmataceae

ดูที่ อ้ายเบี้ยว

หูหมี
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2561

Pentaphragma begoniifolium (Roxb. ex Jack) Wall. ex G. Don

Pentaphragmataceae

ดูที่ อ้ายเบี้ยว



อ้ายเบี้ยว
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2561

Pentaphragma begoniifolium (Roxb. ex Jack) Wall. ex G. Don

Pentaphragmataceae

ไม้ล้มลุก อวบหนา สูงได้ถึง 30 ซม. ใบเรียงเวียน รูปไข่หรือรูปขอบขนาน เบี้ยว ยาว 5-25 ซม. ปลายแหลม โคนเป็นติ่งกลมด้านเดียว ขอบจักฟันเลื่อย แผ่นใบมีขนประปรายด้านล่าง ก้านใบยาว 1-4 ซม. ช่อดอกแบบช่อวงแถวเดี่ยว ออกที่ยอด 1-2 ช่อ ยาว 3-5 ซม. หรือออกตามซอกใบสั้น ๆ ก้านช่อสั้นกว่าแกนช่อ ดอกเรียงสองแถว ไร้ก้าน ใบประดับรูปไข่กลับกว้าง บาง ยาว 5-9 มม. หลอดกลีบเลี้ยงยาว 4-6 มม. เชื่อมติดรังไข่มีผนังกั้น 5 ช่อง ระหว่างช่องมีต่อมน้ำต้อย กลีบเลี้ยง 5 กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน เรียงซ้อนเหลื่อม รูปไข่ ยาว 2-2.5 มม. ติดทน มีขนยาวประปราย กลีบดอกรูปไข่กลับ ยาวประมาณ 3 มม. เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดระหว่างกลีบดอก ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 1 มม. อับเรณูติดที่ฐาน ปลายแหลม รังไข่ใต้วงกลีบ มี 2 ช่อง พลาเซนตารอบแกนร่วม ออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมียสั้น หนา ยอดเกสรรูปทรงกระบอก ยาวประมาณ 1 มม. มีริ้วเป็นสัน 5 สัน ผลคล้ายผลสดมีหลายเมล็ด แห้งไม่แตก รูปรี ยาว 8-9 มม.

พบที่พม่า คาบสมุทรมลายู และภาคใต้ของไทยตั้งแต่ระนองลงไป ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงถึงประมาณ 500 เมตร รากบดพอกแก้อาการบวมช้ำ

สกุล Pentaphragma Wall. ex G. Don เป็นสกุลเดียวของวงศ์ มีประมาณ 25 ชนิด พบในจีน ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และนิวกินี ในไทยมี 3 ชนิด อีก 2 ชนิดคือ P. horsfieldii (Miq.) Airy Shaw พบทางภาคใต้ตอนล่างที่นราธิวาส และ P. winitii Craib พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคเหนือที่น่าน ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “pente” ห้า และ “phragma” แนวรั้ว ตามลักษณะวงเกสรเพศเมียแยกจากฐานดอกตามรอยเว้าต่อมน้ำต้อย 5 ต่อม เหมือนแนวรั้ว

ชื่อพ้อง  Phyteuma begoniifolium Roxb. Ex Jack

ชื่ออื่น   คะน้าฤๅษี (ภาคใต้); ผักป่า (ยะลา); หูหมี (ชุมพร); อ้ายเบี้ยว (สตูล)

อ้ายเบี้ยว: ใบเรียงเวียน เบี้ยว โคนเป็นติ่งกลมด้านเดียว ช่อดอกแบบช่อวงแถวเดี่ยว ดอกเรียงสองแถว ไร้ก้าน (ภาพ: กรุงชิง นครศรีธรรมราช - ราชันย์ ภู่มา)

เอกสารอ้างอิง

Airy Shaw, H.K. (1954). Pentaphragmataceae. In Flora Malesiana Vol. 4: 525.

Hong, D. and N.J. Turland. (2011). Pentaphragmataceae. In Flora of China Vol. 19: 564.