สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



มะคังดง
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Ostodes paniculata Blume

Euphorbiaceae

ไม้ต้น สูงได้ถึง 15 ม. แยกเพศต่างต้นหรือร่วมต้น เปลือกมีน้ำยางสีแดง กิ่งมีช่องอากาศ หูใบขนาดเล็ก ร่วงเร็ว ใบเรียงเวียน รูปรีหรือรูปไข่ ยาว 10-24 ซม. ปลายแหลมหรือแหลมยาว ก้านใบยาว 3.5-20 ซม. ปลายก้านมีต่อม 2 ต่อม ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ห้อยลง ยาว 8-13 ซม. ช่อดอกเพศเมียสั้น กลีบเลี้ยงและกลีบดอกจำนวนอย่างละ 5 กลีบ กลีบเลี้ยงรูปขอบขนาน ดอกสีขาวหรืออมชมพู กลีบรูปไข่ ดอกเพศผู้กลีบเลี้ยงยาว 4-5 มม. กลีบดอกยาว 6-7 มม. เกสรเพศผู้จำนวนมาก ยาวเท่า ๆ กลีบดอก วงในเชื่อมติดกันที่โคนมากกว่าวงนอก จานฐานดอกเป็นต่อม 5-6 ต่อม ดอกเพศเมียกลีบเลี้ยงยาว 5-8 มม. ไม่ขยายในผล กลีบดอกยาวประมาณ 1 ซม. จานฐานดอกเป็นวง รังไข่มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุล 1 เม็ด ก้านเกสรเพศเมีย 3 อัน ยาว 2-3 มม. ปลายแยก 2 แฉก ติดทน ผลแห้งแตก เปลือกแข็ง จัก 3 พู ตื้น ๆ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5-3.5 ซม. มีขนสั้นนุ่ม เมล็ดรูปไข่ ยาว 1-1.5 ซม.

พบที่อินเดีย ภูฏาน เนปาล พม่า จีนตอนใต้ ภูมิภาคอินโดจีน คาบสมุทรมลายู สุมาตรา และชวา ในไทยพบทุกภาค ขึ้นตามป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา และป่าดิบชื้น ความสูง 400-1500 เมตร

สกุล Ostodes Blume มีชนิดเดียว แยกเป็น var. katharinae (Pax) Chakrab. & N. P. Balakr. ช่อดอกและรังไข่มีขนสั้นนุ่ม เกสรเพศผู้มีมากกว่า การกระจายพันธุ์เช่นเดียวกับ var. paniculata ชื่อสกุลเป็นภาษากรีก หมายถึงเหมือนกระดูก อาจหมายถึงช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ห้อยลง

มะคังดง: ช่อดอกเพศผู้ห้อยลง เกสรเพศผู้จำนวนมาก ยาวเท่า ๆ กลีบดอก ผลจัก 3 พู กลีบเลี้ยงไม่ขยายในผล เกสรเพศเมียติดทน (ภาพช่อดอกเพศผู้: เขาใหญ่ ปราจีนบุรี - ธรรมรัตน์ พุทธไทย; ภาพผล: เชียงใหม่ - ราชันย์ ภู่มา)

เอกสารอ้างอิง

Phattarahirankanok, K. and K. Chayamarit. (2007). Euphorbiaceae (Ostodes). In Flora of Thailand Vol. 8(2): 460-463.