สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



ช่อดาวดิน
วันที่ 28 กันยายน 2559

Mycetia basiflora Puff

Rubiaceae

ไม้พุ่ม สูงได้ถึง 1 ม. หูใบรูปใบหอก ยาว 4-7 มม. มีขนละเอียดด้านนอก ใบเรียงตรงข้าม รูปไข่ถึงรูปใบหอกกลับ ยาว 12-26 ซม. ก้านใบยาว 1.5-3 ซม. ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่น ออกเป็นกลุ่มที่โคนต้น ก้านช่อยาวได้กว่า 10 ซม. ใบประดับรูปเส้นด้ายขนาดเล็ก ก้านดอกยาว 1-4 มม. มีขนสั้นนุ่ม กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปสามเหลี่ยมแคบ ยาว 4-8 มม. ติดทน ด้านนอกมีขนสั้น ดอกสีเหลืองเปลี่ยนเป็นสีครีม หลอดกลีบดอกยาว 1-1.4 ซม. มีขนสั้นทั้งด้านในและด้านนอก มี 5 กลีบ ยาว 2-4 มม. เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดบนปากหลอดกลีบในดอกที่ก้านเกสรเพศเมียสั้น ติดใกล้โคนหลอดกลีบในดอกที่ก้านเกสรเพศเมียยาว ก้านชูอับเรณูสั้นมาก อับเรณูยาว 2-3 มม. ก้านเกสรเพศเมียยาว 0.7-1.2 ซม. ยอดเกสรจักเป็นพู ยาว 3-5 มม. ผลสดมีหลายเมล็ด เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.7-1 ซม. ผลแก่สีขาว เมล็ดขนาดเล็กจำนวนมาก สีดำ เป็นมันวาว

พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคตะวันออกเฉียงใต้ที่เขาสอยดาว จังหวัดจันทบุรี ขึ้นตามป่าดิบชื้นใกล้ลำธาร ความสูง 650-1000 เมตร อย่างไรก็ตาม อาจเป็นชนิดเดียวกับที่พบในอินเดีย เนื่องจากถิ่นที่อยู่ใกล้กับป่ากระวานที่ชาวบ้านปลูก ซึ่งกระวานมีถิ่นกำเนิดในอินเดีย

สกุล Mycetia Reinw. อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Rubioideae เผ่า Argostemmateae มีประมาณ 45 ชนิด พบในเอเชียเขตร้อน ในไทยมี 12 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “mykes” หรือ “myketos” ตุ่มหรือปุ่ม ตามลักษณะลำต้นในบางชนิด

ช่อดาวดิน: ใบเรียงตรงข้าม ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่นเป็นกลุ่มที่โคนต้น ก้านช่อยาว ดอกสีเหลืองเปลี่ยนเป็นสีครีม (ภาพ: เขาสอยดาว จันทบุรี - พงษ์ศักดิ์ พลเสนา)

เอกสารอ้างอิง

Chen, T. and C.M. Taylor. (2011). Rubiaceae (Mycetia). In Flora of China Vol. 19: 424.

Puff, C. (2010). Mycetia (Rubiaceae) from Khao Soi Dao, Chanthaburi province, SE Thailand: the discovery of a remarkable new species and the true identity of a supposedly endemic species. Thai Forest Bulletin (Botany) 38: 173-178.

Puff, C., K. Chayamarit and V. Chamchumroon. (2005). Rubiaceae of Thailand. Forest Herbarium. Bangkok.