สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



เปราะภูเขาใหญ่
วันที่ 29 ธันวาคม 2559

Monolophus saxicola (K. Larsen) Veldkamp & Mood

Zingiberaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ประมาณ 30 ซม. ใบเรียงเวียน มี 5-7 ใบ รูปใบหอก ยาว 6-13 ซม. ปลายแหลมยาว ขอบใบบาง ไร้ก้าน ใบด้านล่างขนาดเล็ก ลิ้นใบบาง ยาว 2-3 มม. ช่อดอกออกที่ปลายลำต้น ใบประดับมี 5-10 ใบ เรียงตรงข้าม 2 แถว ยาวประมาณ 3 ซม. ดอกสีเหลือง ส่วนมากมีดอกเดียวในแต่ละใบประดับ กลีบเลี้ยงเชื่อมติดกันเป็นหลอด ยาว 7-9 มม. มีขนสั้นนุ่มด้านนอก ปลายจัก 3 แฉกรูปสามเหลี่ยม ยาว 2-3 มม. หลอดกลีบดอกยาว 2-2.5 ซม. กลีบดอกกลีบข้างขนาดเท่าๆ กัน รูปสามเหลี่ยม ยาว 0.7-1 ซม. กลีบกลางกว้างและยาวกว่าเล็กน้อย เกสรเพศผู้ที่เป็นหมันเป็นแผ่นรูปไข่ ยาวเท่า ๆ กลีบดอก กลีบปากคล้ายรูปลิ้น กว้าง 12-22 ซม. ยาว 1.7-2.7 ซม. ก้านชูอับเรณูสั้นมาก อับเรณูยาวประมาณ 5 มม. ผลแห้งแตก ยาวประมาณ 2.2 ซม. เมล็ดขนาดเล็ก จำนวนมาก มีเยื่อหุ้มสีขาว

พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคตะวันออกที่เขาใหญ่ จังหวัดนครนายก และปราจีนบุรี โดยเฉพาะบริเวณเขาเขียว ขึ้นเป็นกลุ่มตามโขดหินที่มีมอสหนาแน่นใต้ร่มเงาในป่าดิบเขา ความสูง 900-1100 เมตร

สกุล Monolophus Wall. ได้รวมเอาพืชสกุล Caulokaempferia และ Jirawongsea บางชนิด และบางชนิดย้ายไปอยู่ภายใต้สกุล Boesenbergia ทำให้จำนวนชนิดในสกุล Monolophus มีประมาณ 25 ชนิด แต่มีหลายชนิดที่อาจถูกรวมให้เป็นชนิดเดียวกันโดยเฉพาะชนิดที่มีดอกสีเหลืองทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ชื่อสกุลหมายถึงสันอับเรณูเป็นแผ่นเดียวและไร้ก้านหรือมีก้านสั้นมาก

ชื่อพ้อง  Caulokaempferia saxicola K. Larsen

เปราะภูเขาใหญ่: ขึ้นเป็นกลุ่มหนาแน่น เกสรเพศผู้ที่เป็นหมันเป็นแผ่นรูปไข่ ยาวเท่า ๆ กลีบดอก กลีบปากคล้ายรูปลิ้นขนาดใหญ่ (ภาพ: เขาใหญ่ ปราจีนบุรี - สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล)

เอกสารอ้างอิง

Larsen, K. (1964). Studies in Zingiberaceae IV. Botanisk Tidsskrift Vol. 60(3): 171-175.

Mood, J.D., J.F. Veldkamp, S. Dey and L.M. Prince. (2014). Nomenclatural changes in Zingiberaceae: Caulokaempferia is a superfluous name for Monolophus and Jirawongsea is reduced to Boesenbergia. Gardens’ Bulletin Singapore 66(2): 215-231. (2014). Nomenclatural changes in Zingiberaceae: Caulokaempferia is a superfluous name for Monolophus and Jirawongsea is reduced to Boesenbergia. Gardens’ Bulletin Singapore 66(2): 215-231.

Picheansoonthon, C., A. Chaiyoot and S. Sukrong. (2008). Jirawongsea, a new genus of family Zingiberaceae. Folia Malaysiana 9: 1-16.