สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



ม่วงเทพรัตน์
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Exacum affine Balf. f. ex Regel

Gentianaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 30 ซม. ใบรูปรีหรือรูปไข่ ยาว 1.5-3 ซม. ปลายแหลมหรือมน โคนตัดหรือเว้าตื้น บางครั้งเบี้ยว เส้นโคนใบข้างละ 1 เส้น เรียวจรดปลายใบ ก้านใบยาว 0.5-1.5 ซม. ดอกออกเดี่ยว ๆ เรียงชิดกันคล้ายเป็นช่อที่ปลายกิ่ง ก้านดอกยาว 1.5-3 ซม. กลีบเลี้ยงแยกจรดโคน มี 5-6 กลีบ มีครีบคล้ายปีกคล้ายรูปคล้ายไตหรือรูปหัวใจ กว้าง 3-4 มม. ปลายมีจะงอยยาวประมาณ 2 มม. ดอกสีม่วงหรือขาว มี 5-6 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อม เชื่อมติดกันที่โคนเป็นหลอดสั้น ๆ กลีบรูปรีกว้าง ยาว 7-8 มม. เกสรเพศผู้มี 5-6 อัน ติดระหว่างกลีบดอก ก้านชูอับเรณูสั้นกว่าอับเรณู งอไปด้านเดียว อับเรณูสีเหลือง ยาว 3-4 มม. มีรูเปิดที่ปลาย รังไข่เกลี้ยง เกสรเพศเมียมี 1 หรือ 3 อัน ยาวกว่าเกสรเพศผู้ โค้งงอตรงข้ามเกสรเพศผู้ ยอดเกสรเป็นตุ่ม (ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่ หญ้าเหลี่ยม, สกุล)

มีถิ่นกำเนิดที่เกาะ Socotra และ Samha ในมหาสมุทรอินเดียของเยเมน เป็นไม้ประดับในเรือนกระจกในยุโรปตั้งแต่ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 ในไทย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานพระราชดำริให้เก็บรักษาและขยายพันธ์ุ และพระราชทานชื่อไทย

ชื่อสามัญ  Arabian violet, Persian violet

ม่วงเทพรัตน์: ใบเรียงตรงข้าม โคนตัด เส้นโคนใบข้างละ 1 เส้น กลีบเลี้ยงมีปีก ปลายเป็นจะงอย กลีบดอก 5-6 กลีบ ก้านชูอับเรณูงอไปด้านเดียว อับเรณูมีรูเปิดที่ปลาย ก้านเกสรเพศเมียโค้งงอตรงข้ามเกสรเพศผู้ (ภาพ: cultivated - ราชันย์ ภู่มา)

เอกสารอ้างอิง

Knees, S.G., A. Patzelt and A. Miller. (2013). Exacum affine. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T44952A21169238. http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T44952A21169238.en

Thulin, M. (2001). Exacum (Gentianaceae) on the Arabian peninsula and Socotra. Nordic Journal of Botany 21(3): 243-247.