สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



ขี้กาลาย
วันที่ 4 สิงหาคม 2559

Diplocyclos palmatus (L.) C. Jeffrey

Cucurbitaceae

ไม้เถาล้มลุก ยาว 2-7 ม. มีหัวใต้ดิน แยกเพศร่วมต้น มือจับแยก 2 แขนง ยาว 10-20 ซม. ใบประดับนอกบาง รูปไข่กลับ ยาว 2-5 มม. ใบรูปฝ่ามือแฉกลึก 3-7 แฉก เส้นผ่านศูนย์กลาง 4-16 ซม. ขอบจักฟันเลื่อยหรือเรียบ แผ่นใบด้านล่างมีขนตามเส้นแขนงใบ ก้านใบยาว 2-7 ซม. ช่อดอกแบบช่อกระจะสั้น ๆ ช่อดอกเพศผู้มีได้ถึง 10 ดอก ช่อดอกเพศเมียเรียงชิดช่อดอกเพศผู้ มี 1-5 ดอก ดอกเพศผู้ก้านดอกยาวได้ถึง 2 ซม. ดอกเพศเมียยาว 1-5 มม. ฐานดอกรูปถ้วย ยาว 2-4 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปแถบ ยาวประมาณ 2 มม. กลีบดอก 5 กลีบ หลอดกลีบยาวประมาณ 2 มม. กลีบรูปไข่ ยาว 3-5 มม. เกสรเพศผู้ 3 อัน 2 อัน มีถุงอับเรณู 2 อัน และ 1 อันมีถุงอับเรณูอันเดียว ถุงอับเรณูพับจีบ ก้านชูอับเรณูสั้น เป็นหมันในดอกเพศเมีย จานฐานดอกรูปวงแหวน ก้านเกสรเพศเมียแยก 3 แฉก ยาว 1-3 มม. ผลสด กลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5-2.5 ซม. มีแถบริ้วสีขาว สุกสีแดง มีประมาณ 12 เมล็ด รูปไข่กลับ ขอบหนา ยาว 5-8 มม.

พบที่แอฟริกา อินเดีย ศรีลังกา จีนตอนใต้ ญี่ปุ่น ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ออสเตรเลีย และหมู่เกาะแปซิฟิก ในไทยพบทุกภาค ขึ้นทั้งในป่าผลัดใบและไม่ผลัดใบ ที่โล่ง ชายป่า ทุ่งหญ้า บนเขาหินปูน ความสูงถึงประมาณ 1600 เมตร ทั้งต้นคั้นน้ำใช้พอกแผลไฟไหม้ ขับลม ปวดข้อ ผลและเมล็ดแก้ไข้ แก้ไอ กิ่งและใบยังใช้ในพิธีกรรมความเชื่อต่าง ๆ

สกุล Diplocyclos (Endl.) T. Post & Kuntze มี 5 ชนิด พบในแอฟริกา เอเชีย และออสเตรเลีย ในไทยมีชนิดเดียว ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “diplos” ซ้อน และ “kyklos” เป็นวง อาจหมายถึงมือจับแยกแขนงม้วนเป็นวง

ชื่อพ้อง  Bryonia palmata L.

ขี้กาลาย: ใบรูปฝ่ามือแฉกลึก ดอกเพศผู้ก้านดอกยาว เกสรเพศเมียแยก 3 แฉก ผลสุกสีแดง (ภาพซ้ายบน ดอกเพศผู้: ตาก - ราชันย์ ภู่มา; ภาพขวาบน ดอกเพศเมีย: สุพรรณบุรี - ธรรมรัตน์ พุทธไทย; ภาพซ้ายล่าง: ตาก - ราชันย์ ภู่มา, ภาพขวาล่าง: แม่ฮ่องสอน - Brigitta Duyfjes)

เอกสารอ้างอิง

de Wilde, W.J.J.O. and B.E.E. Duyfjes. (2008). Cucurbitaceae. In Flora of Thailand Vol. 9(4): 432-435.