สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



เปราะทองราศี
วันที่ 29 ธันวาคม 2559

Cornukaempferia aurantiflora Mood & K. Larsen

Zingiberaceae

ไม้ล้มลุกมีเหง้า รากอวบหนา ยาวได้ถึง 8 ซม. มี 2-3 ใบ เรียงสลับระนาบเดียว รูปไข่กว้าง ยาว 20-25 ซม. แผ่นใบด้านบนมีปื้นด่างสีเงินระหว่างเส้นใบ ด้านล่างสีม่วง มีขนยาวสีขาว ก้านใบส่วนมากยาว 5-6 ซม. กาบใบยาว 3-10 ซม. ลิ้นกาบสั้น ปลายเว้าตื้น ช่อดอกออกที่ยอด ใบประดับเรียงเวียน รูปใบหอก ใบล่างยาวได้ถึง 5 ซม. เล็กลงสู่ปลายช่อ สีเขียว ปลายสีชมพู แต่ละใบประดับมีดอกเดียว หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 1.3 ซม. ปลายแยก 3 แฉกรูปสามเหลี่ยมแคบ ยาว 7-9 มม. ดอกสีแดงอมส้ม หลอดกลีบดอกยาว 2.5-3 ซม. กลีบรูปใบหอก กลีบข้างยาวประมาณ 4 ซม. กลีบหลังยาวประมาณ 5 ซม. ปลายรูปคุ่ม โคนเรียวแคบ แผ่นเกสรเพศผู้ที่เป็นหมันด้านข้างสีส้ม รูปใบหอกกลับ ยาวประมาณ 3 ซม. กลีบปากสีส้ม โคนมีลายสีแดง รูปสามเหลี่ยมกว้างคล้ายถุง ยาวกว่าแผ่นเกสรเพศผู้ที่เป็นหมัน ก้านชูอับเรณูสั้น อับเรณูยาว 1.5-2.2 ซม. แกนอับเรณูยื่นเป็นสันคล้ายเขา ยาว 1-1.3 ซม. ผลแห้งแตกเป็น 3 ซีก รูปรี ยาว 1.2-1.5 ซม. มีขนสั้นนุ่ม เมล็ดมีเยื่อหุ้มบาง ๆ

พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่เลย ขึ้นตามป่าดิบแล้ง และป่าดิบเขา ความสูงถึงประมาณ 1500 เมตร

สกุล Cornukaempferia Mood & K. Larsen อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Hedychioideae สกุลพืชถิ่นเดียวของไทย แยกจากสกุล Kaempferia ที่กลีบปากเรียบ และจากสกุล Boesenbergia ที่แกนอับเรณูยื่นยาวเป็นสัน และดอกออกที่ยอด มี 3 ชนิด อีก 2 ชนิดคือ C. longipetiolata Mood & K. Larsen ลำต้นตั้งขึ้น ก้านใบยาวกว่า แผ่นใบมีปื้นด่างเล็กน้อย พบทางภาคเหนือ และ C. larsenii P. Saensouk ก้านใบสั้น แผ่นใบด้านล่างไม่มีสีม่วง พบทางภาคเหนือที่พิษณุโลก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่เลย ชื่อสกุลมาจากภาษาละติน “cornu” เขา และสกุล Kaempferia ตามลักษณะสันเกสรเพศผู้ยาวคล้ายเขาที่คล้ายกับสกุล Kaempferia

เปราะทองราศี: C. aurantiflora ใบเรียงสลับระนาบเดียว รูปไข่กว้าง แผ่นใบด้านบนมีปื้นด่างสีเงินระหว่างเส้นใบ กลีบปากสีส้ม โคนมีลายสีแดง รูปสามเหลี่ยมกว้างคล้ายถุง แกนอับเรณูยื่นยาวเป็นสันคล้ายเขา (ภาพ: พิษณุโลก - John Mood); เปราะทองราศี: C. larsenii ก้านใบสั้น กลีบปากเรียวแคบกว่า (ภาพ: พิษณุโลก - John Mood); เปราะทองราศี: C. longipetiolata ลำต้นตั้งขึ้น กลีบเลี้ยงรูปใบหอก (ภาพ: น้ำหนาว เพชรบูรณ์ - John Mood)

เอกสารอ้างอิง

Mood, J. and K. Larsen. (1999). New to cultivation: the genus Cornukaempferia in Thailand with description of a second species. New Plantsman 6: 196-205.

Mood, J. and K. Larsen. (1997). Cornukaempferia, a new genus of Zingiberaceae from Thailand. Natural History Bulletin of the Siam Society 45: 217-221.

Saensouk, P., P. Theeraulpisut and P. Chantaranothai. (2007). Cornukaempferia larsenii sp. Nov. (Zingiberaceae): A new species from Thailand. Natural History Journal of Chulalongkorn University 7(2): 115-119.