สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   



สีสม
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Actephila collinsiae Hunter ex Craib

Phyllanthaceae

ไม้พุ่ม สูง 1-2 ม. แยกเพศร่วมต้น กิ่งเป็นเหลี่ยมมีขนประปราย หูใบขนาดเล็ก ร่วงเร็ว ใบเรียงคล้ายเป็นวงรอบข้อ รูปรี รูปไข่ หรือรูปใบหอกกลับ ยาว 8-15.5 ซม. ปลายมนหรือแหลมมน แผ่นใบหนา บางครั้งมีนวลด้านล่าง ช่อดอกแบบช่อกระจะสั้น ๆ ออกตามซอกใบใกล้ปลายกิ่ง ดอกเพศเมียอยู่ด้านล่าง หรือออกเดี่ยว ๆ กลีบเลี้ยง 5 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อม ดอกสีเหลืองอ่อน ขนาดเล็กมาก มี 5 กลีบ ดอกเพศผู้ก้านดอกสั้น ยาวประมาณ 5 มม. กลีบเลี้ยงรูปไข่ ยาวประมาณ 5 มม. ด้านนอกมีขนประปราย เกสรเพศผู้ 3-6 อัน ติดบนจานฐานดอก ดอกเพศเมียก้านดอกยาว 1.5-4 ซม. กลีบเลี้ยงรูปรีหรือรูปไข่ ยาวประมาณ 6 มม. ปลายกลีบกลมหรือมน ขยายในผลยาวได้ถึง 1.2 ซม. รังไข่ 3 ช่อง มีขนกำมะหยี่ ก้านเกสรเพศเมีย 3 อัน ยาวประมาณ 3 มม. ติดทน ยอดเกสรจัก 2 พูตื้น ๆ ผลแห้งแตกตามยาว รูปรีกว้าง ยาวประมาณ 2 ซม. กลีบเลี้ยงขยายยาวได้ถึง 1.2 ซม. มีเมล็ดเดียว คล้ายรูปสามเหลี่ยม

พืชถิ่นเดียวของไทย พบกระจายห่าง ๆ ทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ที่อุทัยธานี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ขึ้นตามเขาหินปูนที่แห้งแล้ง ความสูง 100-300 เมตร

สกุล Actephila Blume เดิมอยู่ภายใต้วงศ์ Euphorbiaceae มีประมาณ 20 ชนิด พบในเอเชียเขตร้อนและออสเตรเลีย ในไทยมี 3 ชนิด อีก 2 ชนิด คือ พุทธมุลี A. ovalis (Ridl.) Gage ที่กลีบเลี้ยงขยายในผลเช่นเดียวกัน แต่ใบไม่มีนวลด้านล่าง ปลายใบแหลมยาว และอีโส A. excelsa (Dalzell) Müll. Arg. กลีบเลี้ยงไม่ขยายในผล ซึ่งแยกเป็น var. javanica (Miq.) Pax & K. Hoffm. ก้านใบยาว ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “akte” ชายฝั่งทะเล และ “philos” ชอบ ตามถิ่นที่อยู่ของบางชนิด

ชื่ออื่น   สีสม (Phetchaburi); หญ้าใต้ใบ (Phrae)

สีสม: ปลายใบแหลมมน เกสรเพศผู้ติดบนจานฐานดอก กลีบเลี้ยงขยายในผล (ภาพขวาบน: เขานางพันธุรัต เพชรบุรี - สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล); พุทธมุลี: กลีบเลี้ยงขยายในผล ก้านใบสั้น (ภาพซ้าย: ชุมพร - ราชันย์ ภู่มา); อีโส: กลีบเลี้ยงไม่ขยายในผล ก้านใบยาว (ภาพขวาล่าง: เขาคิชฌกูฏ จันทบุรี - ปรีชา การะเกตุ)

เอกสารอ้างอิง

Chayamarit, K. (2005). Euphorbiaceae (Actephila). In Flora of Thailand Vol. 8(1): 35-40.

หญ้าใต้ใบ
วันที่ 30 สิงหาคม 2560

Actephila collinsiae Hunter ex Craib

Phyllanthaceae

ดูที่ สีสม