สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

เหงือกปลาหมอ

เหงือกปลาหมอ
วันที่ 3 มกราคม 2561

Acanthus ilicifolius L.

Acanthaceae

ไม้พุ่ม สูงได้ถึง 2 ม. ลำต้นหนา หูใบเป็นหนามแข็ง ใบเรียงตรงข้าม รูปขอบขนานหรือรูปใบหอก ยาว 6-14 ซม. ปลายแหลมเป็นติ่งหนาม แผ่นใบหนา ขอบเรียบหรือจักเป็นติ่งหนาม ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ออกที่ยอดหรือซอกใบ ใบประดับรูปไข่ ยาว 7-8 มม. ใบประดับย่อยยาวประมาณ 5 มม. กลีบเลี้ยง 4 กลีบ รูปไข่ โคนหนา กลีบคู่นอกยาว 1-1.3 ซม. กลีบคู่ในสั้นกว่าเล็กน้อย ดอกสีม่วงอ่อนหรือขาว รูปปากเปิด ยาว 3-4 ซม. หลอดกลีบหนา สั้น กลีบปากล่างยาวประมาณ 3 ซม. ปลายจัก 3 พู ตื้น ๆ มีขนสั้นนุ่มด้านนอก ด้านในมีแถบขนเป็นคู่ กลีบปากบนฝ่อ เกสรเพศผู้ 4 อัน ติดบนปากหลอดกลีบดอก ก้านชูอับเรณูหนา ยาวประมาณ 1.5 ซม. อับเรณูมีช่องเดียว รูปขอบขนาน ยาวประมาณ 8 มม. มีขนเครา รังไข่มี 2 ช่อง แต่ละช่องมีออวุล 2 เม็ด ก้านเกสรเพศเมียยาวเลยเกสรเพศผู้เล็กน้อย ยอดเกสรแยก 2 แฉก ผลแห้งแตก รูปรี เป็นมันวาว ยาว 2.5-3 ซม. มี 4 เมล็ด ติดบนต่อม (retinaculum) รูปคล้ายไต แบน

พบที่อินเดีย พม่า กัมพูชา เวียดนาม และภูมิภาคมาเลเซีย ในไทยพบทางภาคตะวันออกเฉียงใต้ และภาคใต้ ขึ้นตามป่าโกงกาง ใบแก้โรคไขข้ออักเสบ ทั้งต้นใช้รักษาโรคนิ่วในไต ใช้ในตำรับยาสมุนไพรไทยหลายขนาน และมีความเชื่อว่าถ้าเคี้ยวใบแล้วจะป้องกันงูกัดได้ในป่าโกงกาง

สกุล Acanthus L. มีประมาณ 30 ชนิด พบในแอฟริกา เอเชีย และประเทศในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ในไทยมีพืชพื้นเมือง 3-4 ชนิด ซึ่ง A. ebracteatus Vahl คล้ายกับ A. ilicifolius L. แต่ไม่มีใบประดับย่อย ซึ่งอาจมีขนาดเล็กและร่วงเร็ว ส่วน A. leucostachyus Wall. ex Nees ใบประดับขอบแหลมคล้ายหนาม และ A. volubilis Wall. เป็นไม้เถา นอกจากนี้ ยังพบที่นำเข้ามาปลูกเป็นไม้ประดับ คือ เหงือกปลาหมอเทศ A. montanus (Nees) T. Anderson มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาตะวันตก ใบประดับขอบจักเป็นหนามแหลม ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “akanthos” พืชมีหนาม

ชื่อสามัญ  Holy mangrove

เหงือกปลาหมอ: A. ilicifolius ขอบใบเรียบหรือจักเป็นติ่งหนาม ช่อดอกแบบช่อเชิงลด มีใบประดับย่อย ดอกรูปปากเปิด กลีบปากล่างปลายจัก 3 พู ตื้น ๆ ผลเป็นมันวาว (ภาพซ้าย: จันทบุรี - ปรีชา การะเกตุ; ภาพขวา: ระนอง (ราชันย์ ภู่มา); เหงือกปลาหมอ: A. ebracteatus ดอกสีขาว ไม่มีใบประดับย่อย (ภาพซ้าย: cultivated - ราชันย์ ภู่มา); เหงือกปลาหมอเทศ: ใบประดับขอบจักเป็นหนามแหลม (ภาพขวา: cultivated - ราชันย์ ภู่มา)

เหงือกปลาหมอเทศ
วันที่ 3 มกราคม 2561

Acanthus montanus (Nees) T. Anderson

Acanthaceae

ดูที่ เหงือกปลาหมอ



เอกสารอ้างอิง

Barker, R.M. (1986). A taxonomic revision of Australian Acanthaceae. Journal of the Adelaide Botanic Gardens 9: 64-75.

Hu, J.Q. and T.F. Daniel. (2011). Acanthaceae (Acanthus). In Flora of China Vol. 19: 379.

Ng, P.K.L. and N. Sivasothi (eds). (2001). Guide to the Mangroves of Singapore 1: The ecosystem and plant diversity. Singapore: Singapore Science Centre.


ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช