สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

หูเสือ

หูเสือ  สกุล
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Plectranthus L’Hér.

Lamiaceae

ไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มเตี้ย ลำต้นมักเป็นสี่เหลี่ยม ใบเรียงตรงข้าม ขอบจักฟันเลื่อยหรือจักมน ช่อดอกออกเป็นกระจุกเป็นวงรอบแกนคล้ายช่อเชิงลด ใบประดับร่วงเร็วหรือติดทน กลีบเลี้ยงและกลีบดอกรูปปากเปิด กลีบบน 1 กลีบ กลีบล่าง 4 กลีบ หลอดกลีบดอกมักโค้งงอ เกสรเพศผู้อันสั้น 2 อัน ยาว 2 อัน ติดใกล้หรือใต้โคนกลีบปากล่าง จานฐานดอกสด รังไข่เกลี้ยง ก้านเกสรเพศเมียโค้งลง ยอดเกสรจัก 2 พู เป็นตุ่ม ผลย่อยเปลือกแข็งเมล็ดล่อน
สกุล Plectranthus อยู่ภายใต้เผ่า Ocimeae มีประมาณ 350 ชนิด ในไทยเป็นพืชพื้นเมือง 8 ชนิด เป็นไม้ประดับและผักสวนครัว 3 ชนิด ได้แก่ เนียมหูเสือ P. amboinicus (Lour.) Spreng. มันหนู P. rotundifolius (Poir.) Spreng. และ ฤๅษีผสมแล้ว P. scutellarioides (L.) R. Br. หลายชนิดมีสรรพคุณด้านสมุนไพรชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “plektron” เดือยไก่ และ “anthos” ดอก ตามลักษณะหลอดกลีบดอก

ฤๅษีผสมแล้ว: ช่อดอกไม่แยกแขนง มีทั้งแบบใบสีเขียวและหลากสีในต้นที่ปลูกเป็นไม้ประดับ (ภาพ: cultivated - ราชันย์ ภู่มา)

หูเสือกาบใหญ่
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Plectranthus bracteatus (Dunn) Suddee

Lamiaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 1.5 ม. ใบรูปไข่ ยาว 3-12 ซม. แผ่นใบมีขนประปราย มีหรือไม่มีต่อมด้านล่าง โคนตัดหรือเว้าตื้น ก้านใบยาว 1-5 ซม. ช่อดอกยาวได้ถึง 25 ซม. ช่อกระจุกเรียงรอบข้อ ห่างกัน 1-5 ซม. ช่อยาว 1-3 ซม. แต่ละช่อมีหลายดอก ใบประดับรูปไข่กว้าง ยาวประมาณ 1 ซม. ร่วงเร็ว ขอบมีขน ก้านดอกยาว 1-2 มม. ขยายในผลยาว 3-4 มม. ดอกมีขนและต่อมกระจาย หลอดกลีบเลี้ยงยาว 2-3 มม. กลีบบนรูปไข่ กลีบล่างรูปขอบขนาน ยาวเท่า ๆ กลีบบน ขยายในผลยาว 7-8 มม. ดอกสีม่วง ยาวประมาณ 1 ซม. หลอดกลีบดอกยาว 0.8-1.5 ซม. บิดงอ กลีบรูปไข่แกมรูปขอบขนาน ยาว 5-6 มม. เกสรเพศผู้สั้น ติดใต้โคนกลีบล่าง ผลรูปไข่ สีน้ำตาลดำ ยาวประมาณ 1 มม.

พบที่จีนตอนใต้ เวียดนาม และภาคเหนือของไทย ขึ้นตามเขาหินปูน ความสูง 700-2000 เมตร

ชื่อพ้อง  Coleus bracteatus Dunn

หูเสือกาบใหญ่: โคนใบตัดหรือเว้าตื้น ใบประดับรูปไข่กว้าง ช่อย่อยมีหลายดอก (ภาพ: ดอยตุง เชียงราย - ปรีชา การะเกตุ)

หูเสือน้ำตก
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Plectranthus helferi Hook. f.

Lamiaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 1 ม. ใบรูปใบหอกหรือรูปใบหอกกลับ ยาว 3-10 ซม. โคนรูปลิ่มหรือสอบ แผ่นใบมีขนประปราย มีต่อมด้านล่าง ก้านใบยาว 0.5-1.5 ซม. ช่อดอกยาวได้ถึง 20 ซม. แยกแขนง แกนช่อมีขนและต่อม ช่อกระจุกเรียงรอบข้อ ห่างกัน 0.5-1 ซม. ไร้ก้าน แต่ละช่อมี 2-3 ดอก ใบประดับรูปไข่ ยาว 4-6 มม. ร่วงเร็ว มีขน ก้านดอกยาว 0.5-1 มม. ขยายในผลยาว 2-3 มม. ดอกมีขนและต่อมกระจาย หลอดกลีบเลี้ยงยาว 2-3 มม. กลีบบนและกลีบล่างคู่ข้างขอบจัก กลีบบนกลม กลีบล่างรูปใบหอก สั้นกว่ากลีบบน ขยายในผลยาว 7-8 มม. ดอกสีม่วง ยาวประมาณ 1 ซม. หลอดกลีบยาว 6-7 มม. กลีบบนขนาดเล็ก กลีบล่างรูปไข่กลับ ยาว 3-4 มม. เกสรเพศผู้ยาวเท่า ๆ กลีบดอก ผลรูปรี สีดำ ยาวประมาณ 1 มม.

พบในพม่า และภาคเหนือตอนล่างของไทยที่ตาก ขึ้นริมลำธารที่เป็นหินปูน ความสูง 200-600 เมตร

หูเสือน้ำตก: ใบรูปใบหอกหรือรูปใบหอกกลับ โคนรูปลิ่มหรือสอบ ช่อดอกแยกแขนง แต่ละช่อกระจุก มี 2-3 ดอก ใบประดับร่วงเร็ว (ภาพ: น้ำตกพาเจริญ ตาก - ราชันย์ ภู่มา)

หูเสือหินปูน
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Plectranthus albicalyx Suddee

Lamiaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 50 ซม. มีขนและขนต่อมประปรายตามกิ่ง แผ่นใบ ช่อดอก และกลีบเลี้ยง ใบรูปไข่ ยาว 2.5-6 ซม. โคนตัดหรือรูปลิ่มกว้าง แผ่นใบมีต่อมขนาดเล็กด้านล่าง ก้านใบยาว 0.5-2.5 ซม. ช่อดอกออกเดี่ยว ๆ หรือแยกแขนง ยาวได้ถึง 15 ซม. ช่อแยกแขนงยาวได้ถึง 7 ซม. ช่อกระจุกเรียงรอบข้อ ห่างกัน 0.5-1.2 ซม. ไร้ก้าน แต่ละช่อมีประมาณ 3 ดอก ใบประดับรูปไข่ ยาว 4-7 มม. ก้านดอกยาว 1-2 มม. ขยายในผลยาว 2-3 มม. หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 2 มม. กลีบบนรูปไข่ กลีบล่างขอบจัก กลีบกลางรูปใบหอก ยาวเท่า ๆ กับกลีบบน กลีบข้างรูปไข่กลับ สั้นกว่ากลีบกลาง ขยายในผลยาว 8-9 มม. ดอกสีม่วงอมน้ำเงิน ยาว 0.7-1 ซม. หลอดกลีบยาว 4-6 มม. กลีบล่างยาวกว่ากลีบบน ผลรูปไข่หรือรูปรี สีน้ำตาลหรือดำ ยาวประมาณ 1.5 มม.

พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคกลางที่สระบุรี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่ขอนแก่น ภาคตะวันออกที่นครราชสีมา และภาคตะวันตกเฉียงใต้ ขึ้นบนหินปูนในป่าดิบแล้ง ความสูง 50-500 เมตร

ชื่ออื่น   กะเพราหินปูน, หูเสือหินปูน (ทั่วไป)

หูเสือหินปูน: ช่อดอกแยกแขนง แต่ละช่อกระจุกมีประมาณ 3 ดอก กลีบเลี้ยงล่างกลีบกลางยาวเท่า ๆ กลีบบน กลีบดอกกลีบล่างยาวกว่ากลีบบน (ภาพ: ป่าละอู ประจวบคีรีขันธ์ - ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Suddee, S., A. Paton and J. Parnell. (2005). A taxonomic revision of tribe Ocimeae Dumort. (Lamiaceae) in continental South East Asia II. Plectranthinae. Kew Bulletin 59(3): 387-413.


ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช