สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

หัวร้อยรู

หัวร้อยรู
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Hydnophytum formicarum Jack

Rubiaceae

ไม้พุ่มอิงอาศัย คอรากพองเป็นหัวเป็นที่อาศัยของมด ยาว 25-30 ซม. มีรูทางเข้ามดกระจาย ผิวไม่มีหนาม แตกกิ่ง ยาวได้ถึง 30 ซม. หูใบรูปสามเหลี่ยมขนาดเล็ก ร่วงเร็ว ใบเรียงตรงข้าม รูปรี รูปขอบขนาน หรือรูปไข่กลับ ยาว 5-9 ซม. ปลายมน โคนรูปลิ่ม ก้านใบยาว 2-5 มม. ดอกออกตามซอกใบ มี 1-5 ดอก ไร้ก้าน หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 1 มม. ขอบเรียบ ติดทน ดอกรูปดอกเข็ม สีขาว หลอดกลีบดอกยาวประมาณ 3 มม. ปากหลอดมีขนสั้นนุ่ม มี 4 กลีบ รูปขอบขนาน ยาวเท่า ๆ หลอดกลีบดอก เกสรเพศผู้ 4 อัน ติดใต้ปากหลอด ก้านชูอับเรณูสั้นมาก รังไข่ใต้วงกลีบ มี 2 ช่อง แต่ละช่องมีออวุลเม็ดเดียว ก้านเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสรจัก 2 พู ไม่ยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอก ผลผนังชั้นในแข็ง รูปไข่เรียวแคบ ยาวประมาณ 5 มม. สุกสีส้มอมแดง มี 2 ไพรีน สีดำ

พบที่พม่า เวียดนาม ภูมิภาคมาเลเซีย และนิวกินี ในไทยส่วนมากพบทางภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงใต้ ขึ้นตามคบไม้ในป่าดิบชื้น ป่าชายหาด และป่าพรุน้ำจืด น้ำต้มจากหัวมีสรรพคุณแก้ตับและลำไส้อักเสบ

สกุล Hydnophytum Jack เป็นหนึ่งในสกุลพืชที่เป็นที่อาศัยของมด (myrmecophyte) ในจำนวน 5 สกุลของวงศ์ Rubiaceae อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Rubioideae เผ่า Psychotrieae มีประมาณ 50 ชนิด พบที่หมู่เกาะอันดามันของอินเดีย พม่า ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย และหมู่เกาะแปซิฟิก พบมากในนิวกินี ในไทยมีชนิดเดียว ขึ้นตามต้นไม้หลายชนิด ส่วนใหญ่มักพบกับพืชมีมดอื่น ๆ เช่นเฟินสกุล Lecanopteris (Polypodiaceae) หรือพืชสกุล Dischidia (Apocynaceae) ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “hydnon” หัว และ “phyton” พืช หมายถึงพืชมีหัว

ชื่ออื่น   กระเช้าผีมด (สุราษฎร์ธานี); ดาลูปูตาลิมา (มาเลย์-ภาคใต้); ปุมเป้า (ตราด); ร้อยรู (ปัตตานี); หัวร้อยรู (ภาคกลาง)

หัวร้อยรู: พืชมีหัว ใบเรียงตรงข้าม ผิวไม่มีหนาม ผลสุกสีส้มอมแดง กลีบเลี้ยงขอบเรียบ ติดทน (ภาพ: cultivated - ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Puff, C., K. Chayamarit and V. Chamchumroon. (2005). Rubiaceae of Thailand. The Forest Herbarium, Bangkok.


ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช