สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

หม้อข้าวหม้อแกงลิง

หม้อข้าวหม้อแกงลิง  สกุล
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Nepenthes L.

Nepenthaceae

ไม้เถาล้มลุกกินแมลง แยกเพศต่างต้น เถากลม เป็นเหลี่ยม หรือมีครีบ กิ่งอ่อนและใบอ่อนมีขนสั้นนุ่มและขนสั้นรูปดาวหนาแน่น มีต่อมขนาดเล็กกระจาย ไม่มีหูใบ ใบเรียงเวียน เส้นใบเรียงขนานกัน มีเส้นใบตามขวางจำนวนมาก ปลายเส้นกลางใบเป็นมือจับเปลี่ยนเป็นสายของหม้อดักแมลง (pitcher) แยกเป็นหม้อล่าง เกิดที่ใบบนลำต้นที่งอกใหม่ อยู่ชิดพื้นดิน รูปป้อม หันเข้าด้านใน ด้านข้างมีสันเป็นครีบ 2 ครีบ จักเป็นริ้ว และหม้อบน เกิดที่ใบบนลำต้น รูปเรียวแคบหรือรูปกรวย หันออกด้านนอก มีครีบด้านข้างหรือเป็นสันตื้น ๆ มือจับม้วนงอ ริมขอบบน (peristome) พับจีบเป็นครีบถี่ ขอบม้วนเป็นมันวาว ด้านบนมีฝา ใต้ฝามีต่อมน้ำต้อยกระจาย ขั้วด้านหลังมีเดือย ด้านในมีต่อมน้ำย่อยหนาแน่น ช่อดอกแบบช่อกระจะหรือช่อแยกแขนง ออกที่ปลายกิ่ง ดอกออกเดี่ยว ๆ หรือออกเป็นคู่ เป็นช่อสั้น ๆ พบน้อยที่มีมากกว่า 2 ดอก กลีบรวม 4 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อม มีต่อมหนาแน่น ในดอกเพศผู้มีขนาดใหญ่กว่าเล็กน้อย ก้านชูอับเรณูเชื่อมติดกันเป็นเส้าเกสร อับเรณูส่วนมากมี 4-12 อัน มี 4 ช่อง รูปกลม รังไข่มี 4 ช่อง ออวุลจำนวนมาก พลาเซนตารอบแกนร่วม เกสรเพศเมียไร้ก้านหรือมีก้านสั้นมาก ยอดเกสรรูปจาน จัก 4 พู ผลแห้งแตกตามรอยประสาน รูปกระสวยสั้น ๆ เมล็ดจำนวนมาก เรียวแคบ โคนและปลายมีรยางค์รูปเส้นด้าย

สกุล Nepenthes มีประมาณ 90 ชนิด พบในมาดากัสการ์ เอเชีย ออสเตรเลีย และหมู่เกาะแปซิฟิก พบมากในภูมิภาคมาเลเซีย มักขึ้นตามสภาพดินที่มีธาตุอาหารต่ำหรือเป็นกรด ในไทยจำนวนชนิดยังไม่แน่นอน มีหลายชนิดที่นำเข้ามาเป็นไม้ประดับ มีทั้งพันธุ์แท้และพันธุ์ผสม ทุกชนิดอยู่ในพืชอนุรักษ์บัญชีที่ 2 ของ CITES ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “ne” ไม่มี และ “penthos” เศร้าหรือทุกข์ หมายถึงมีคุณสมบัติช่วยให้หายเศร้า ในภาษาละตินหมายถึงพืชที่ผสมในไวน์แล้วทำให้ร่าเริง


หม้อข้าวหม้อแกงลิง
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce

Nepenthaceae

ไม้เถาล้มลุก ยาวได้ถึง 6 ม. ลำต้นกลม ใบรูปขอบขนานถึงรูปใบหอกกลับ ยาว 12-25 ซม. เส้นใบข้างละ 4-5 เส้น แผ่นใบด้านล่างมีขนประปราย ก้านใบยาว 5-10 ซม. โคนมีครีบโอบลำต้น หม้อล่างรูปคนโท สูง 8-13 ซม. ด้านนอกสีแดงคล้ำอมชมพู หรือสีเขียวอมเหลือง มีขนสีน้ำตาลแดงกระจาย สันครีบกว้าง 0.3-1 ซม. ปากหม้อรูปไข่กว้าง ขอบสีเขียวอ่อน สีชมพู หรือสีแดงเข้ม หนา 2.5-8 มม. ฝาหม้อรูปรีกว้าง ยาว 1.8-3.6 ซม. ใต้ฝามีต่อมจำนวนมาก สายหม้อยาว 10-30 ซม. หม้อบนรูปคนโทแคบ สูง 8-20 ซม. ด้านนอกสีเขียวอมเหลือง หรือสีแดงเรื่อ ๆ มักมีขนประปราย ช่อดอกยาว 20-50 ซม. ก้านช่อยาว 15-50 ซม. มีขนหนาแน่น ใบประดับรูปเส้นด้าย ยาว 1-6 มม. ก้านดอกยาว 0.7-1.5 ซม. กลีบรวมรูปไข่ ยาว 3.2-6.5 มม. สีเขียวอ่อนเปลี่ยนเป็นสีแดงอมน้ำตาล เส้าเกสรเพศผู้ยาว 2-3.5 มม.

พบที่จีนตอนใต้ ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ในไทยพบมากทางภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงใต้ พบประปรายทางภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขึ้นตามพื้นที่ชุ่มน้ำ แหล่งน้ำซับ ความสูงถึงประมาณ 1300 เมตร มีความผันแปรสูง และมีลูกผสมตามธรรมชาติ แยกเป็น var. echinostoma (Hook. f.) J. H. Adam & Wilcock พบที่บอร์เนียว ขอบหนาและบานออก

ชื่อสามัญ  Swamp pitcher plant

ชื่ออื่น   กระบอกน้ำพราน, เขนงนายพราน, หม้อข้าวหม้อแกงลิง, เหน่งนายพราน (ภาคใต้); ปูโยะ (มาเลย์-ปัตตานี); ลึงค์นายพราน (พัทลุง); หม้อแกงค่าง (ปัตตานี); หม้อข้าวลิง (จันทบุรี)

หม้อข้าวหม้อแกงลิง: หม้อล่างรูปคนโท หม้อบนรูปคนโทแคบ ฝาหม้อรูปรีกว้าง ช่อดอกแบบช่อกระจะ (ภาพหม้อล่างและหม้อบน: พังงา - มานพ ผู้พัฒน์; ภาพช่อดอก: ชุมพร - ราชันย์ ภู่มา)

หม้อข้าวหม้อแกงลิง
วันที่ 30 พฤศจิกายน 2560

Nepenthes gracilis Korth.

Nepenthaceae

ดูที่ หม้อแกงลิงเล็ก



เอกสารอ้างอิง

Catalano, M. (2010). Nepenthes della Thailandia: Diario di viaggio. Prague.

Cheek, M. and M. Jebb. (2001). Nepenthaceae. In Flora Malesiana Vol. 15: 1-157.


ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช