สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

หญ้าผักเบี้ย

หญ้าผักเบี้ย  สกุล
วันที่ 30 ตุลาคม 2560

Lobelia L.

Campanulaceae

ไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่ม ไม่มีหูใบ ใบเรียงเวียนหรือเรียงสลับระนาบเดียว ดอกออกเดี่ยว ๆ หรือเป็นช่อแบบช่อกระจะ ใบประดับรูปแถบขนาดเล็กหรือไม่มี กลีบเลี้ยง 4-5 กลีบ ติดทน ดอกสมมาตรด้านข้างหรือรูปปากเปิด หลอดกลีบดอกสั้น มี 4-5 กลีบ เกสรเพศผู้ 4-5 อัน เชื่อมติดกันบางส่วน หุ้มเกสรเพศเมีย ปลายอับเรณูส่วนมากมีขนเครา รังไข่ใต้วงกลีบ มี 2 ช่อง ยอดเกสรเพศเมียจัก 2 พู ผลแห้งแตกที่ปลายเป็น 2 ซีก หรือผลสด เมล็ดขนาดเล็ก จำนวนมาก

สกุล Lobelia มีประมาณ 400 ชนิด ส่วนมากพบในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน พบน้อยในเขตอบอุ่น ในไทยมี 14 ชนิด ชื่อสกุลตั้งตามนักพฤกษศาสตร์ชาวเบลเยียม Mathias de Lobel หรือ Matthaeus Lobelius (1538-1616)


หญ้าผักเบี้ย
วันที่ 30 ตุลาคม 2560

Lobelia thorelii E. Wimm.

Campanulaceae

ไม้ล้มลุก สูง 5-20 ซม. มีขนยาวประปรายตามกิ่ง แผ่นใบ ฐานดอก และก้านดอก ใบเรียงเวียน รูปรีกว้าง ยาวได้ถึง 2 ซม. โคนตัด สอบเรียวแคบ ใบช่วงปลายกิ่งขนาดเล็กและแคบกว่า ขอบจักซี่ฟัน ก้านใบยาวประมาณ 2 มม. ดอกออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบ ใบประดับย่อย 2 อัน รูปแถบ ยาวประมาณ 2 มม. ร่วงเร็ว ก้านดอกยาว 1.5-6 ซม. ฐานดอกรูปถ้วยสั้น ๆ กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปสามเหลี่ยมแคบ ยาวเท่า ๆ หรือยาวกว่าฐานดอกเล็กน้อย ดอกสีม่วงหรือสีขาวล้วน กลีบยาว 0.7-1 ซม. กลีบบน 2 กลีบ แฉกลึกจรดโคน รูปรีแคบ ตั้งขึ้น สั้นกว่ากลีบล่าง กลีบล่าง 3 กลีบ รูปรีกว้าง ปลายมีติ่งแหลม รังไข่มีขนหนาแน่น ผลแห้งแตก รูปขอบขนาน ยาวเท่า ๆ กลีบเลี้ยง

พบที่ลาว ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันออกของไทย ขึ้นหนาแน่นตามที่โล่ง ความสูง 100-300 เมตร ทั้งต้นกินเป็นผักสด บางครั้งเรียกว่า ผักลืมผัว อนึ่ง ใน Flora of China ระบุว่าเป็นชื่อพ้องของ L. terminalis C. B. Clarke ซึ่งกลีบล่างและกลีบบนขนาดเท่า ๆ กัน และเป็นสีเดียวกัน

ชื่ออื่น   ผักลืมขัว, ผักลืมผัว (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ); หญ้าผักเบี้ย (ทั่วไป)

หญ้าผักเบี้ย: L. thorelii มีขนยาวประปราย ดอกออกเดี่ยว ๆ ก้านดอกยาว ดอกรูปปากเปิด สีม่วงหรือสีขาวล้วน กลีบบน 2 กลีบ แฉกลึกจรดโคน สั้นกว่ากลีบล่าง กลีบล่าง 3 กลีบ (ภาพ: บุรีรัมย์ - ราชันย์ ภู่มา)

หญ้าผักเบี้ย
วันที่ 30 ตุลาคม 2560

Lobelia heyneana Schult.

Campanulaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 40 ซม. ลำต้นเป็นสามเหลี่ยมคล้ายปีก ใบเรียงเวียน รูปไข่หรือรูปสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด ยาว 0.8-3 ซม. โคนสอบเรียวจรดก้านใบ ใบช่วงปลายกิ่งขนาดเล็กและเรียวแคบ ขอบจักซี่ฟันตื้น ๆ ก้านใบยาว 1-4 มม. ใบประดับย่อย 2 อัน ขนาดเล็ก ร่วงเร็ว ก้านดอกยาว 0.5-2 ซม. ฐานดอกรูปถ้วย ยาว 1-2 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปสามเหลี่ยมเรียวแคบ ยาว 2-3 มม. บานออก ดอกสีม่วงอ่อน ๆ หรือขาว กลีบล่างมีปื้นสีม่วง ด้านในมีขนละเอียด กลีบบน 2 กลีบ แฉกลึกจรดโคน รูปแถบ ตั้งขึ้น ยาวประมาณ 1 มม. กลีบล่าง 3 กลีบ รูปรีกว้าง ยาว 3-5 มม. ปลายอับเรณู 2 อัน มีขนเครา ผลแห้งแตก รูปขอบขนาน ยาว 4-5 มม. มีสันตื้น ๆ เมล็ดผิวเรียบ

พบที่แอฟริกา อินเดีย ภูฏาน ศรีลังกา จีนตอนใต้ ไต้หวัน พม่า ภูมิภาคอินโดจีน ฟิลิปปินส์ และหมู่เกาะซุนดาน้อย ในไทยพบทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่เลย และภาคตะวันตกเฉียงใต้ที่กาญจนบุรี ขึ้นตามป่าสนเขา ป่าดิบเขา หรือบนเขาหินปูน ความสูง 750-1700 เมตร

หญ้าผักเบี้ย: L. heyneana ดอกสีม่วงอ่อน ๆ กลีบล่างมีปื้นสีม่วง กลีบเลี้ยงติดทน (ภาพ: ดอยสุเทพ เชียงใหม่ - Brigitta E.E. Duyfjes)



เอกสารอ้างอิง

de Wilde, W.J.J.O. and B.E.E. Duyfjes. (2014). Campanulaceae. In Flora of Thailand Vol. 11(4): 517-537.

Hong, D. and T.G. Lammers. (2011). Campanulaceae (Lobelia). In Flora of China Vol. 19: 554-556, 558.


ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช