พะยูง                              LEGUMINOSAE–PAPILIONOIDEAE

Dalbergia cochinchinensis Pierre

ชื่ออื่น       พะยูงไหม (สระบุรี) ขะยูง (อุบลราชธานี) แดงจีน (ปราจีนบุรี) ประดู่ตม (จันทบุรี) ประดู่ลาย (ชลบุรี) ประดู่เสน (ตราด) กระยง กระยูง (เขมร สุรินทร์) หัวลีเมาะ (จีน)

ชื่อสามัญ ชื่อการค้า   Payung, Siamese Rosewood

        พะยูงเป็นไม้ต้น ผลัดใบ สูง 10–25 ม. เรือนยอดเป็นพุ่มค่อนข้างกลม เปลือกสีเทา เรียบ หรือแตกและลอกเป็นแผ่นบางๆ เปลือกในสีน้ำตาลแกมเหลือง ใบ ประกอบแบบขนนกปลายคี่ ก้านใบรวมแกนช่อใบยาว 10–15 ซม. มีใบย่อย 7–9 ใบ เรียงสลับ แผ่นใบย่อยรูปไข่แกมรูปขอบขนาน กว้าง 3–4 ซม. ยาว 4–7 ซม. ปลายเป็นติ่ง โคนมนกลม หรือเป็นรูปลิ่มกว้าง ๆ ผิวใบด้านบนเกลี้ยง สีเขียวเข้มกว่าด้านล่าง ดอก สีขาว ออกเป็นช่อแยกแขนงตามปลายกิ่งหรือตามง่ามใบใกล้ยอด ผล เป็นฝัก รูปขอบขนาน แบนและบอบบาง กว้างประมาณ 1.2 ซม. ยาว 4–6 ซม. ผิวฝักเกลี้ยง มี 1–4 เมล็ด

        พะยูงมีการกระจายพันธุ์ในป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง ทางภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่ความสูงจากระดับทะเลปานกลาง 100–250 ม. ในต่างประเทศพบที่ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ออกดอกเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม ฝักแก่ประมาณ 3–4 เดือนหลังจากออกดอก

        เนื้อไม้สีน้ำตาลอ่อน แก่นสีแดงอมม่วงถึงสีเลือดหมูแก่ มีริ้วสีดำ เป็นเสี้ยนสน เนื้อละเอียด เหนียว แข็ง ทนทาน และชักเงาได้ดี มีน้ำมันในตัว ใช้ทำเครื่องเรือน เครื่องใช้ต่างๆ เครื่องแกะสลัก หวี ไม้เท้า และด้ามเครื่องมือเครื่องใช้ ได้สวยงาม ทนทาน และมีราคาแพง