วงศ์หมากและหวาย

PALMAE

            พันธุ์ไม้วงศ์นี้มีทั้งไม้ต้นและไม้พุ่ม  ที่รู้จักโดยทั่วไป  คือ  มะพร้าว  (Cocos nuciferaตาล  (Borassus flabellifer และหมาก  (Areca catechu ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจที่นิยมปลูกกันทั่วไป  พันธุ์ไม้วงศ์นี้เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว  กล่าวคือ  เมล็ดมีใบเลี้ยงเพียงใบเดียว  ลำต้นมักมีข้อและปล้องชัดเจน  และมักมียอดเดียว  มีน้อยมากที่แตกกิ่ง  ใบ  ขนาดใหญ่  แผ่นใบรูปมือ  หรือรูปขนนก  มีน้อยที่เป็นใบเดี่ยว  มีกาบและก้านใบชัดเจนและมักออกเป็นกลุ่มที่ปลายลำ  ใบอ่อนในระยะแรกรวมกันเป็นแท่งยาวคล้ายฝักดาบ  ช่อดอกมีกาบหุ้ม  เรียกว่า  จั่น  การออกดอกในระยะแรกมักนิยมเรียกว่า  แทงจั่น  ดอก  เล็ก  มีทั้งดอกสมบูรณ์เพศและดอกแยกเพศ  ส่วนใหญ่มีกลีบรองดอก  กลีบ กลีบดอก  กลีบ  เกสรเพศผู้  อัน  เรียง  ชั้น  รังไข่  ช่อง  ผล  มีทั้งชนิดสดและชนิดแห้ง   เมล็ด ในระยะงอก  ส่วนของต้นอ่อนที่อยู่ภายในเมล็ดจะขยายใหญ่ขึ้นเรียกว่า  จาว  ซึ่งในระยะนี้เนื้อในเมล็ดจะค่อย ๆ สลายไป

            พันธุ์ไม้ในวงศ์นี้มีประมาณ  201 สกุล  2,680  ชนิด  กระจายพันธุ์ในประเทศไทยประมาณ  34  สกุล  200  ชนิด  พบในป่าพรุ  13  สกุล  14  ชนิด  เป็นต้นไม้ขนาดใหญ่  ซึ่งจะนำมากล่าวไว้ในที่นี้  สกุล  คือ  สกุลค้อ  (Livistona)  สกุลสาคู  (Metroxylonสกุลหลาวชะโอน  (Oncospermaและกะเปา  (Pholidocarpus

รูปวิธานจำแนกสกุล

1.  แผ่นใบรูปมือ  ช่อดอกออกตามง่ามใบ

2.  ผล  ผิวเกลี้ยง  โตไม่เกิน  เซนติเมตร

สกุลค้อ    Livistona

2.  ผล  ผิวขรุขระ  แตกสะเก็ด  โตตั้งแต่  เซนติเมตรขึ้นไป

สกุลกะเปา    Pholidocarpus

1.  แผ่นใบรูปขนนก  ช่อดอกออกใต้คอยอด  หรือออกที่ปลายลำ

3.  ลำต้นเกลี้ยงไม่มีหนาม  ช่อดอกออกที่ปลายลำเปลือกผลเป็นเกร็ด

สกุลสาคู    Metroxylon

3. ลำต้นมีหนามยาว  ช่อดอกออกใต้คอยอด  เปลือกผลเรียบ

สกุลหลาวชะโอน    Oncosperma

สกุลค้อ

Livistona R.  Br.

            พันธุ์ไม้สกุลนี้เป็นไม้ต้น  ไม่แตกกอ  ใบ  ประกอบ  รูปมือ  ขนาดใหญ่  ใบย่อยติดกันเป็นแผ่นปลายแยกจากกัน  ปลายใบย่อยจักลึกเป็น  แฉก  ขอบก้านใบมีหนาม  ดอก  สมบูรณ์เพศ  ออกเป็นช่อแยกแขนงตามง่ามใบ  กาบหุ้มช่อดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปท่อหุ้มก้านช่อไว้แน่นโดยไม่หลุดร่วงไป  ผล  รูปกลม  กลมรี  หรือรูปไข่  ขนาดไม่เกิน  เซนติเมตร  ผิวผลเรียบเป็นมัน

            พันธุ์ไม้ในสกุลนี้มี  28  ชนิด  พบในป่าพรุ  ชนิด  คือ  ร๊อก  (L.saribus

สกุลสาคู

Metroxylon Rottb.

            พันธุ์ไม้สกุลนี้มีทั้งต้นเดียวและแตกกอ  ใบ  ประกอบ  รูปขนนกขนาดใหญ่  มีใบย่อยมาก  เรียงทิ้งช่วงสม่ำเสมอ  ดอก ออกเป็นช่อขนาดใหญ่ที่ปลายลำ  มีทั้งดอกสมบูรณ์เพศและดอกแยกเพศในต้นเดียวกัน  เมื่อเป็นผลแล้วลำต้นจะค่อย ๆ โทรมและตายไปในที่สุด  ผล  มีเปลือกเป็นเกล็ดเล็ก ๆ หุ้ม  พันธุ์ไม้ในสกุลนี้มี  ชนิด  พบในป่าพรุ  ชนิด  คือ  สาคู  (M.sagu)

สกุลหลาวชะโอน

Oncosperma  Bl.

            พันธุ์ไม้สกุลนี้ส่วนใหญ่เป็นต้นแตกกอ  มีหนามยาว  ใบ  ประกอบ  รูปขนนก  กาบใบใหญ่หุ้มคอยอดเป็นแท่งชัดเจน  ดอก  แยกเพศอยู่ภายในต้นเดียวกัน  ออกเป็นช่อแยกแขนง  ชั้น  ห้อยอยู่ใต้คอยอด  กาบหุ้มช่อดอกรูปเรือ  หลุดร่วงง่าย  ผล  กลม  ผิวเกลี้ยง

            พันธุ์ไม้ในสกุลนี้มี  ชนิด  พบในป่าพรุ  ชนิด  คือ  หลาวชะโอนทุ่ง  (O. tigillaria)

สกุลกะเปา

Pholidocarpus Bl.

พันธุ์ไม้สกุลนี้เป็นไม้ต้นเดี่ยว  ไม่แตกกอ  ใบ  ประกอบ  รูปมือ  ขนาดใหญ่  ขอบก้านใบมีหนามยาว  แผ่นใบย่อยเชื่อมติดกัน  ปลายแยกเป็นอิสระ  ดอก  สมบูรณ์เพศ  ออกเป็นช่อแยกแขนงตามง่ามใบ  ผล  กลมรี  หรือรูปไข่  ขนาดโตตั้งแต่  เซนติเมตรขึ้นไป  เปลือกชั้นนอกของผลสีน้ำตาล  เป็นตุ่มขรุขระ  แตกสะเก็ด  หรือเป็นร่องตื้น ๆ

พันธุ์ไม้ในสกุลนี้มีประมาณ  ชนิด  พบในป่าพรุ  ชนิด  คือ  กะเปา  (P. macrocarpusซึ่งขณะนี้หายากและใกล้สูญพันธุ์