ดับพิษ Senna hirsuta (L.) Irwin & Barnebe

วงค์           Leguminosae - Caesalpinioideae

ชื่ออื่น ๆ      โผงเผง (เชียงใหม่)

สรรพคุณ

  • ราก ฝนน้ำิกินแก้เบื่อเมา
  • ทั้งต้น ชาวเขาเผ่าลีซอ ใช้ต้มน้ำให้สตรีหลังคลอดดื่ม

ดันหมี  Gonocaryum lobbianum (Miers) Kurz

วงค์           Icacinaceae

ชื่ออื่น ๆ      กัลปังหาต้น (ภูเก็ต); ก้านเหลือง คำเกี้ยวต้น มะดีควาย(เหนืือ); ปูตูบูแว (มลายู-นราธิวาส); หีควาย (ลำปาง); แสนเมือง (ลำปาง)

สรรพคุณ

  • รากและลำต้น ต้มน้ำดื่ม แก้ดีซ่าน ตาเหลือง ตัวเหลือง

 ตะไคร้หอม Cymbopogon nardus Rendle

วงค์           Gramineae

ชื่ออื่น ๆ      จะไคมะขูด ตะไครมะขูด (เหนือ); ตะไคร้แดง (นครศรีธรรมราช)

สรรพคุณ

  • รากและต้น แก้แผลในปาก แก้ปากแตกระแหง ทำให้แท้ง ขับระดู ขับลมในลำใส้ แก้อาการแน่นจุกเสียด แก้อาเจียน แก้ไข้
  • น้ำมันจากต้น ป้องกันยุง
  • ทั้งต้น แก้ริดสีดวงในปาก ขับโลหิต ทำให้มดลูกบีบตัว ขับลมในลำใส้ แก้แน่นท้อง
  • เหง้า เป็นยาบีบมดลูก ขับประจำเดือน ขับระดูขาว ขับปัสสาวะ

ตะลิงปลิง  Averrhoa billimbi L.

วงค์           Oxalidaceae

ชื่ออื่น ๆ      บลี มิง (มลายู-นราธิวาส); หลิงปลิง (ใต้)

สรรพคุณ

  • ราก แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ ยาสมาน บำรุงกระเพาะอาหาร แก้โลหิตออกตามลำใส้ แก้ริดสีดวงทวาร
  • ดอก มีรสเปรี้ยวฝาด แก้ไอ
  • ใบ แก้ลำใส้อักเสบ ไขข้ออักเสบ กามโรค รักษาสิว ตำพอกแก้คัน แก้คางทูม
  • ผล แก้เสมหะเหนียว ฟอกโลหิต ฝาดสมาน ยาบำรุง แก้ปวดมดลูก แก้ไข แก้ไอ แก้เลือดแแกตามไรฟัน เจริญอาหาร ขับเหงื่อ

ตาเป็ดตาไก่  Ardisia crenata Sims var.crenata

วงค์          Myrsinaceae

ชื่ออื่น ๆ      ตาไก่ใบกว้าง (ทั่วไป)

สรรพคุณ

  • ราก ต้มน้ำดื่ม ช่วยเจริญอาหาร

เตย  Pandanus amaryllifolius Roxb.

วงค์              Pandanaceae

ชื่ออื่น ๆ      เตยหอม(กลาง); ปาแนะวองิง (มลายู-นราธิวาส)

สรรพคุณ

  • รากและลำต้น มีรสหวานเย็นหอม ใช้เป็นยาแก้กษัย ไตพิการ ยาขับปัสสาสะ แก้พิษร้อน แก้ร้อนใน กระหายน้ำ
  • ใบ มีรสเย็น บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ดับพิษไข้ ชูกำลัง

ถอบแถบน้ำ  Derris trifoliata Lour.

วงค์              Leguminosae - Papilionoideae

ชื่ออื่น ๆ      แควบทะเล ผักแถบ (กลาง); ถอบแถบทะเล (เพชรบุรี); ถั่วน้ำ (นราธิวาส); ทับแถบ (สมุทรสงคราม)

สรรพคุณ

  • ราก เป็นยาระบาย แก้พิษตานซาง ถ่ายเสมหะ ขับผายลม ทำให้ถ่ายอุจจาระ แก้ปวดตามข้อ แก้ปวดกระดูก
  • เถา แก้ตาลขโมย ถอนพิษสำแดง ขับลม
  • ใบ เป็นยาระบาย
  • ทั้งต้น เป็นยาระบาย แก้อาการเกร็ง ขับพยาธิ ระบายพิษไข้

ทองพันชั่ง Rhinacanthus nasutus (L.) Kurz.

วงค์             Acanthaceae

ชื่ออื่น ๆ      ทองคันชั่ง หญ้ามันไก่ (กลาง

สรรพคุณ

  • ราก มีรเมาสเบื่อรักษาโรคผิวหนังชนิดกลากเกลื้อน โรคผิวหนังที่เป็นน้ำเหลืองบางชนิด โรคผิวหนังชนิดผื่นคัน ขับปัสสาวะ ดับพิษไข้ แก้พิษตะขาบ แมลงป่อง แก้พิษงู ถอนพิษยาเบื่อ เป็นยาฆ่าเชื้อ แก้ลมเป็นพิษ แก้ริดสีดวง
  • ต้น รักษาความดันโลหิต แก้โรคผิวหนัง แก้ริดสีดวงทวาร
  • ใบ ใช้ใบสดหรือคั่วให้แห้งนำมาชงในน้ำใช้ดื่ม เป็นยาช่วยขับปัสสาวะ หรือใช้เป็นยาระบาย แก้ไข้ตัวร้อน แก้ปวดฝรักษาโรคผิวหนัง กลากเกลื้อน
  • ใบสดและราก โขลกละเอียด แช่เหลา 1 สัปดาห์ ทาแก้กลากเกลื้อน

ทับทิม Punica granatum L. var.granatum

วงค์             Punicaceae

ชื่ออื่น ๆ      เซียะลิ้ว (จีน); พิลา (หนองคาย); พิลาขาว มะก่องแก้ว (น่าน); มะเก๊าะ (เหนทอ); หมากจัง (เงี๊ยว-แม่ฮ่องสอน)

สรรพคุณ

  • เปลือกราก แก้ตกเลือด ถ่ายพยาธิ โรคบิดเรื้อรัง
  • เปลือกต้น เป็นยาถ่ายพยาธิ
  • ใบ ใช้ล้างแผล
  • ดอก ต้มน้ำดื่ม แก้เลือดกำเดาแข็งตัว แก้หูชั้นในอักเสบ
  • เปลือกผล ต้มน้ำกินแก้โรคท้องเสีีย โรคบิดเรื้อรัง ถ่ายเป็นมูกเลือด ถ่ายพยาธิ ตกขาว ดากออก แผลหิด กลากเกลื้อน
  • เมล็ด บัรุงกระเพาะอาหาร แก้ท้องร่วง

เทพทาโร Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm.

วงค์            Lauraceae

ชื่ออื่น ๆ      จวง จวงหอม (ใต้); จะไคต้น จะไคหอม(เหนือ); พลูต้นขาว (เชียงใหม่); มือแดกกะมางิง (มลายู-ปัตตานี); การบูร (หนองคาย)

สรรพคุณ

  • ต้น แก้ลมแน่น แก้ลมจุกเสียด ขับผายลม แก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ
  • เปลือกต้น ขับลมในลำใส้และกระเพาะอาหาร ทำให้เรอ แก้ลมจุกเสียด แก้ปวดท้อง ขับผายลม บำรุงธาตุ
  • แก่นต้น แก้ปวดท้อง ขับลมในลำใส้
  • ใบ ขับลม แก้ธาตุพิการ แก้ไข้ เซื่องซึม ขับเสมหะ เจริญอาหาร
  • ยาง แก้พยาธิ แก้ฟกบวม แก้คุทะราด

เ้ท้ายายหม่อม Clerodendrum petasites (Lour.) S. Moor

วงค์             Verbennaceae

ชื่ออื่น ๆ     กาซะลอง จรดพระธรณี ดอกคาน (ยะลา); เท้ายายหม่อมป่า (อุบลราชธานี); ปิ้งขม ปิ้งหลวง (เหนือ); พญารากเดียว (ใต้); พญาเล็งจ้อน (เชียงใหม่); พมพี (อุดรธานี); พอกวอ (กะเหรี่ยง-กำแพงเพชร); พินพี (เลย); โพพิ่ง (ราชบุรี); ไม้เท้าฤาษี (เหนือ, ใต้); หญ้าลิ้นจ้อน (ประจวบคีรีขันธ์)

สรรพคุณ

  • ราก ผสมกับสมุนไพรชนิดอื่น ใช้เป็นยาเย็น เผาให้ร้อนใช้ผ้าห่อนังทับแก้ใส้เลื่อน รากผสมใบพิมเสน ต้น เหง้าว่านกีบแรด เนระพูสีทั้งต้น ใช้น้ำซาวข้าวและน้ำเกสรบุนนาคเป็นน้ำกระสายปั้นเป็นลูกกลอน กินถอนพิษไข้ ไข้กาฬ
  • หัวใต้ดิน ใช้ทำแป้ง นำแป้งมาละลายน้ำ น้ำตาลกรวดตั้งไฟกวนให้สุก ให้คนไข้ที่เป็นโรคเบื่ออาหารและอ่อนเพลียกิน ทำให้เกิดกำลังและชุ่มชื่นหัวใจ

นมแมว Cyathostemma micranthum (A.DC.)J. sinclair

วงค์             Annonaceae

ชื่ออื่น ๆ      -

สรรพคุณ

  • ราก มีรสฝาด แก้กาฬผอมแห้งของสตรีที่อยู่ไฟไม่ได้ แก้พิษแมลงกัดต่อย
  • เนื้อไม้ แก้ไข้หวัด ไข้ทับระดู ขับเสมหะ

น้อยหน่า Annona squamosa L.

วงค์             Annonaceae

ชื่ออื่น ๆ      เตียบ (เขมร); น้องแน่ (ใต้); มะนอแน่ มะแน่ (เหนือ); มะออจ้า ทะโอ จำ (เงี้ยว-เหนือ); ลาหนัง (ปัตตานี); หน่อเกล๊าะแซ (เงี้ยง-แม่ฮ่องสอน); หมักเขียบ (ตะวันออกเฉียงเหนือ)

สรรพคุณ

  • ราก เป็นยาระบาย ทำให้อาเจียน แก้พิษงู ถอนพิษเบื่อเมา
  • เปลือกต้น เป็นยาสมานลำใส้ สมานแผล แก้ท้องร่วง แก้รำมะนาด ยาฝาดสมาน
  • ใบ ขับพยาธิ ลำใส้ แก้หิด ฆ่าเหา แก้กลากเกลื้อน แก้ฟกบวม
  • ผล ผลดิบแก้พิษงู แก้ฝีในคอ กลาก เกลื้อน ฆ่าพยาธิผิวหนัง ผลแห้งแก้งูสวัด แก้ฝีในหู
  • เมล็ด ตำผสมกับน้ำมะพร้าว ทาฆ่าพยาธิผิวหนัง ฆ่าหิด ฆ่าเหา

น้ำนอง Polyalthia suberosa (Roxb.) Thwaites

วงค์             Annonaceae

ชื่ออื่น ๆ      กระทุ่มกลอง กระทุ่มคลอง กลึงกล่อม ชั่งกลอง ท้องคลอง (ราชบุรี); กำจาย (นครสวรรค์); ไคร้น้ำ (อุตรดิตถ์); จิงกล่อม (ใต้); ช่องกลอง (กาญจนบุรี); น้ำน้อย (เลย); ผักจ้ำ มะจ้ำ (เหนือ); มงจาม (อ่างทอง)

สรรพคุณ

  • ใบและกิ่ง พบสาร suberosol มีฤทธิ์ต้านเชื้อ HIV ในหลอดทดลอง

นูดพระต้น Flemingia stricta (Roxb.) ex W.T.Aiton

วงค์             Leguminosae - Papilionoideae

ชื่ออื่น ๆ      หางเสือ (ลำปาง)

สรรพคุณ

  • ทั้งต้น ต้มน้ำดื่ม ขับเลือด

บอระเพ็ด Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook.f. & Thomson

วงค์             Menispermaceae

ชื่ออื่น ๆ      เครือเขาฮอ จุ่งจิง (เหนือ); เจตมูลหนาม (หนองคาย); ตัวเจตมูลย่าน เถาหัวด้วน (สระบุรี); หางหนู (สระบุรี, อุบลราชธานี)

สรรพคุณ

  • ราก เจริญอาหาร ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ไข้สูง มีอาการเพ้อ ครั่ง แก้ไข้พิษ
  • ต้น แก้ไข้เหนือ แก้ไข้ตรีโทษ แก้ไข้พิษ แก้พิษฝีดาษ ระงับความร้อนทำให้เนื้อเย็น ขับน้ำย่อยอาหาร แก้ลมเดินไม่สะดวก ปวดเมือยร่างกาย ขับเสมหะ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้สะอึก เป็นยาอายุวัฒนะ บำรุงกำลัง เจริญอาหาร