แมลงน้ำที่มีความสัมพันธุ์กับคุณภาพน้ำ

 

 

 

 

กลุ่มของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยในแหล่งน้ำ "แมลงน้ำ" นับเป็นกลุ่มที่มีความสำคัญและน่าสนใจ เป็นคุณสมบัติที่สามารถนำไปใช้ในการตรวจวัดคุณภาพน้ำ เนื่องจากแมลงน้ำมีขนาดใหญ่ สามารถมองเห็นง่ายด้วยตาเปล่า เคลื่อนย้ายได้น้อย มีแนวโน้มอาศัยอยู่ในสถานที่เดียว ไวต่อการถกรบกวนและฟื้นตัวได้ช้า กลุ่มแมลงน้ำที่มีความสำคัญในการนำมาประเมินคุณภาพน้ำเบื้องต้นได้ เรียกแมลงกลุ่มนี้ว่า กลุ่ม EPT มาจากคำขึ้นต้นชื่ออันดับ Ephemeroptera Plecoptera และTrichoptera โดยมีความสัมพันธ์กบคุณภาพน้ำดังนี้

1. อันดับ Ephemeroptera ชีปะขาว เป็นแมลงน้ำที่มีตัวอ่อนหลายชนิดที่มีความทนทานได้น้อยต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปริมาณออกซิเจนละลายน้ำ ตัวอ่อนชีปะขาวที่ทนต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพสิ่งแวดล้อมพบในน้ำคุณภาพดีจนถึงคุณภาพพอใช้ เช่น ชีปะขาวเข็ม ชีปะขาวกระโปรง ทนได้ในน้ำที่มีคุณภาพพอใช้ ชีปะขาวกรามโค้ง ชอบอยู่ในเนื้อไม้และชีปะขาวกรามงอน ชอบขุดรูอยู่ในพื้นทรายและตะกอนที่นุ่ม

2. อันดับ Plecoptera สโตนฟลาย เป็นแมลงน้ำที่ทนทานน้อยต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม ตัวอ่อนอาศัยในแหล่งต้นน้ำที่มีพื้นอาศัยเป็นหินและอากาศเย็น

3. อันดับ Trichoptera หนอนปลอกน้ำ มีหลายชนิดที่ทนต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม และชอบอาศัยในน้ำที่มีออกซิเจนละลายน้ำสูง จึงมักพบในแหล่งน้ำที่มีคุณภาพดีมากถึงคุณภาพดี ตัวอ่อนของหนอนปลอกน้ำมีปลอก พวกที่มีปลอกสร้างจากหินจะมีความทนทานต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมน้อยมาก เช่น หนอนปลอกน้ำก้นหอย หนอนปลอกน้ำโป่งข่าม หนอนปลอกน้ำโอดอน หนอนปลอกน้ำกินใบ และหนอปลอกน้ำซองแว่น และพวกที่ใช้ใบไม้และเศษไม้สร้างปลอกมีความทนทานกว่าพวกแรก ทนอยู่ได้ในน้ำที่มีคุณภาพพอใช้ เช่น หนอนปลอกน้ำเข็ม หนอนปลอกน้ำแคระ และหนอนปลอกน้ำแบบไม่สร้างปลอกจะมีความทนทานมากกว่าสองพวกแรก เช่น หนอนปลอกน้ำปากบาง หนอนปลอกน้ำรังแผนที่ หนอนปลวกน้ำขาสั้น หนอนปลอกน้ำรังดิน และหนอนปลอกน้ำรังไหม

นอกจากแมลงทั้งสามชนิดแล้ว ยังมีกลุ่มแมลงน้ำที่อาศัยในแหล่งน้ำที่มีคุณภาพดีถึงคุณภาพพอใช้ ได้แก่ แมลงในอันดับ Coleoptera เช่น ด้วงสี่ตา เหรียญน้ำ ด้วงดิ่ง และอันดับ Odonata พวกตัวอ่อนแมลงปอต่างๆ ตัวอ่อนแมลงปอเข็มเหงือกที่มีผิวบางๆอยู่ท้ายลำตัว ส่วนในอันดับ Hemiptera มวนน้ำ เช่น จิ้งโจ้น้ำและมวนเข็มมีการเคลื่อนที่ไปมาอย่างรวดเร็วอยู่บนผิวน้ำ มวนน้ำหลายชนิดรับออกวิเจนจากอากาศโดยตรง การนำมวนน้ำมาประเมินคุณภาพน้ำจึงไม่มีความสำคัญนัก

 

 
 
  จากวารสารกีฏและสัตววิทยา ปี 25 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2546 : หน้า 299-303