มดแดงส้ม

 
 

                มด เป็นแมลงในอันดับ Hymenoptera  ในกลุ่มเดียวกับ ผึ้ง ต่อ และ แตน การเจริญเติบโต จะผ่านการเปลี่ยนแปลงรูปร่างแบบสมบูรณ์ มีวงจรชีวิต 4 ระยะ คือ  ไข่ หนอน ดักแด้ และตัวเต็มวัย  มดอยู่ในวงศ์ Formicidae ลักษณะเด่นที่ใช้ในการจำแนกมดได้แก่ หนวดแบบข้อศอก ( geneiculate )  และ เอว ( pedicel )  เอวของมด คือ ส่วนอกที่ลดรูป มดแต่ละวงศ์อาจมีส่วนเอว 1 – 2 ปล้อง  และมีลักษณะที่แตกต่างกัน เราจึงมองเห็นสัดส่วนของร่างกายมดมี 4 ส่วนคือ ส่วนหัว (  head )  ส่วนอก ( alitrunk )  ส่วนเอว ( pedicel ) และส่วนท้อง ( gaster )

ส่วนมดแดงส้ม จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Formicinae   สกุล  Oecophylla    ลักษณะเด่นของมดชนิดนี้คือ ส่วนเอวมี 1 ปล้อง  ส่วนของกราม ( mandible ) มีฟัน 10 ซี่  หนวดมีปล้องจำนวน 12 ปล้อง ส่วนท้องยกขึ้นเหนือส่วนอก ทั่วโลกพบมดในสกุล  Oecophylla    13  ชนิด ในประเทศไทยมีเพียงหนึ่งชนิด คือ  Oecophylla smaragdina   และมีชื่อสามัญว่า Weaver ants หรือ Green ants   ลักษณะเด่นของมดชนิดนี้ คือ มีขนาดใหญ่ และทำรังบนต้นไม้ แต่มีการสำรวจพบการทำรังในบ้านเรือนด้วยเช่นกัน   มดแดงส้มมีพฤติกรรมการสร้างรังที่เป็นเอกลักษณ์ คือ มดจะต่อตัวโดยมดงานและใช้กรามคาบส่วนประกอบของร่างกายมดภายในรังด้วยกัน เพื่อดึงใบไม้มาชิดติดกัน และเชื่อมขอบใบไม้ภายในและภายนอกด้วยสารจากส่วนท้องของตัวอ่อนมด มาถักทอรังให้เชื่อมคิดกัน ลักษณะของใย  มีลักษณะคล้ายใยแมงมุม มดแดงส้ม เป็นสัตว์กินเนื้อ และอาจเสริมด้วยน้ำหวานจาก เพลี้ยอ่อน เพลี้ยจักจั่น และผีเสื้อบางชนิด มดแดงส้มมีวรรณะภายในรังเช่นเดียวกับมดชนิดอื่นๆ คือ มี 3 วรรณะ คือ นางพญา  ( Queen )  ราชา ( King )  และ มดงาน  ( Workers )  มดงานยังแบ่งการทำหน้าที่แตกต่างกันตามขนาดที่ต่างกัน เช่น มดงานขนาดเล็ก มีหน้าที่ดูแลตัวอ่อนและไข่ มดงานขนาดย่อมมีหน้าที่ดูแลซ่อมแซมรังและหาอาหาร ส่วนมดแดงส้มขนาดใหญ่มีหน้าที่ หาอาหารและปกป้องรังจากผู้รุกราน  มดแดงส้มไม่มีเหล็กในเพื่อปกป้องจากศัตรู แต่พวกมันใช้วิธีกัดและฉีดสารที่มีคุณสมบัติเป็นกรด ที่ชื่อ Formic acid มดจะฉีดสารนี้เพื่อขับไล่ศัตรู หรือฉีดเข้าใส่บาดแผลของศัตรูทำให้เกิดอาการระคายเคืองและแสบสารนี้นอกจากมีค่าความเป็นกรดแล้วยังมีกลิ่นฉุน  ทำให้ศัตรูร่นถอย

                ในประเทศไทยมีการบริโภคตัวอ่อนดักแด้ และตัวเต็มวัยของมดแดงส้มมาตั้งแต่สมัยโบราณ โดยจะใช้ชะลอมหรือกระบุงผูกติดปลายไม้ไผ่และแหย่ไปที่รัง ทำให้ตัวอ่อนและดักแด้ของมดงานร่วงลงภาชนะรองรับ จากนั้นจะใช้ไฟผามดงานเพื่อไม่ให้มดงานคาบตัวอ่อนและดักแด้หนีไปบริเวณอื่น มาถึงยุคปัจจุบัน ภาชนะพลาสติกที่มีคุณสมบัติ เบาและคงทนเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน ภาชนะสอยไข่มดแดงจึงเปลี่ยนจากการใช้กระบุงหรือชะลอม เป็นถังพลาสติก หรือ กระสอบพลาสติกผูกติดปลายไม้แทน และเปลี่ยนวีธีไล่มดงานป้องกันการคาบไข่หนีโดยการใช้ แป้งมันสำปะหลัง มดแดงจะไม่คาบไข่หนี นับเป็นภูมิปัญญาที่เป็นผลผลดี มดงานเหล่านั้นจะสามารถเข้าซ่อมแซมรังและดูแลนางพญาเพื่อผลิตไข่ชุดใหม่ต่อไป ฤดูร้อนเป็นช่วงที่เหมาะสมต่อการสอยไข่มดแดง เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่นางพญาผลิตทายาท เพื่อขยายอาณาเขตประชากรของรัง พอถึงฤดูฝนอาหารในธรรมชาติมีมาก มดนางพญารองจะออกจับคู่ผสมพันธุ์เพื่อไปสร้างอาณาจักรใหม่ต่อไป                  

               

                นอกจากมนุษย์แล้วมดแดงส้มยังมีศัตรูในธรรมชาติได้แก่

- ด้วงดอกไม้ อกเหลืองแต้ม    Campsiura javanica (http://www.dnp.go.th/FOREMIC/NForemic/this_month/Campsiua/Campsiura.htm)

 

  - หนอนของผีเสื้อมอธ ( moth butterfly )  ซึ่งอยู่ในวงศ์ Lycaenidae  วงศ์ย่อย Lipharinae  มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Liphyra brassolis  พบแพร่กระจายตั้งแต่ อินเดีย ยpharinae  ly )  ไทยพม่า มาเลเซีย ไปจนถึง ออสเตรเลีย  เป็นเสื้อขนาดใหญ่ เมื่อเทียบกับผีเสื้อในวงศ์เดียวกัน   ตัวอ่อนเป็นศัตรูที่สำคัญของมดแดงส้ม   เพศเมียจะหาที่วางไข่ที่เหมาะสมนั่นก็คือ บริเวณต้นไม้ที่มีรังมดแดงอยู่นั่นเอง  หนอนจะตามกลิ่นของฟีโรโมนของมดที่ติดอยู่บริเวณเส้นทางเดินของมดจากนั้นจะเริ่มปล่อยฟีโรโมนเลียนแบบมด เพื่อแปลงกายเป็นสมาชิกภายในรัง จากนั้นจึงมุ่งหน้าเข้าสู่ห้องเก็บตัวอ่อนเพื่อกินตัวอ่อนมดเป็นอาหาร จนเติบโตเป็นตัวเต็มวัยต่อไป

 

- แมงมุม เลียนมด     แมงมุมกระโดดในวงศ์ Saltisidae  ที่มีชื่อสามัญว่า Kerengga ant-like jumper  และชื่อวิทยาศาสตร์คือ  Myrmarachne plataleoides  เป็นแมงมุมที่กินมดแดงส้มเป็นอาหาร โดยการ ที่มันมีตารวม  ( compound eyes ) ที่มีประสิทธิภาพสูงมันจึงหลีกเลี่ยงจากการถูกมดโจมตี จากมดได้อย่างง่ายดาย จากนั้นจะเข้าไปขโมยตัวอ่อนของมดกินเป็นอาหาร และบางครั้งก็พบว่ามันโจมตีมดตัวเต็มวัยเป็นอาหารด้วยเช่นกัน

 

รูปแบบการนำไข่มดแดงไปประกอบอาหาร

-                    ไข่เจียวไข่มดแดง

-                    แกงส้มไข่มดแดง

-                    ดอง

-                    คลุกเกลือห่อใบตองย่างไฟ

-                    ห่อหมกไข่คลุกไข่มดแดง

-                    เอาะไข่มดแดง

 
 
   
 
 
   

- ธรรมชาติ ไม่มีอะไรเป็นของเหลือทิ้ง -

 "เพื่อนๆ ไหนๆเพื่อนก็ตายแล้ว เรารักนายมากนะ ไปอยู่กับเรานะ เราจะเก็บนายไว้ในท้องของพวกเรา"  หวานซะไม่มี!