กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช  กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 









 

 

 

ขมิ้น

 

ชื่อวิทยาศาสตร์    Curcuma  longa  L.  (1)

ชื่อวงศ์    ZINGIBERACEAE  (1)

ชื่อสามัญ     ขมิ้น  (1)

ชื่อทางการค้า     Turmeric  (1)

ชื่อพื้นเมือง   ขมิ้น (ทั่วไป)  ขมิ้นแกง,  ขมิ้นหยอก,  ขมิ้นหัว,  ขมิ้นชัน (ภาคกลาง,  ภาคใต้)  ขี้มิ้น,  หมิ้น (ภาคใต้)  ตายอ (กะเหรี่ยง-กำแพงเพชร)  สะยอ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)  (1)


   ขมิ้นเป็นไม้ล้มลุก  ที่มีลำต้นใต้ดินเป็นเหง้า  เนื้อเหง้าสีเหลือง  เหง้าขนาดเล็กเส้นผ่าศูนย์กลาง  1-2  ซม. 
(10)

                        รูปทรง (เรือนยอด)  

                        ใบ   เดี่ยว รูปเรียวยาว  ที่ขอบใบค่อนข้างขนาน ปลายใบแหลม  เนื้อใบเรียบ ขนาด 8-15x25-40 ซม.  ก้านใบคล้ายกาบ ยาว 15-30  ซม. (10)

                        ดอก  เป็นช่อ  รูปทรงกระบอก ขนาด 4-8x5-15 ซม.  ก้านช่อดอกออกมาจากเหง้า โดยตรง ยาว 7-15 ซม.  มีกลีบประดับขนาดใหญ่จำนวนมากเรียงซ้อนกันเป็นชั้นๆ สีเขียวขาว-เขียวชมพู  ตอนบนกลีบสีเข้มกว่าตอนล่าง  ดอกสีขาวอมเหลือง แทงออกมาจากซอกกลีบประดับ  (10)

                                       สี  ขาวอมเหลือง  

                                       กลิ่น  

                                       ออกดอก 

                        ผล  

                                       ผลแก่  

   
     พบปลูกทั่วไปในภาคใต้ของประเทศไทย  มาเลเซีย  และอินโดนีเซีย

  การขยายพันธุ์และการผลิตกล้า  แยกหน่อหรือเหง้า

  ปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการปลูก 

                        ดิน  ชอบดินร่วนซุย ซึ่งอุดมด้วยอินทรียวัตถุ  

                        ความชื้น   ไม่ชอบน้ำขังต้องการความชุมชื้นสูง

                        แสง  ปานกลาง-มาก 

  การปลูกดูแลบำรุงรักษา    

                       การคัดเลือกพื้นที่และเตรียมพื้นที่ปลูก   

                        วิธีการปลูกและระยะปลูกที่เหมาะสม     ใช้เหง้า อายุ 7-9 เดือน  แบ่งให้มีตาอย่างน้อย 3-5 ตา  ระยะปลูก 30x30 ซม.  จะได้ประมาณ 10,000 ต้น/ไร่  อายุเก็บเกี่ยว 9-10 เดือน  เหง้าจะแกร่งขึ้น  ลำต้นจะแห้งฟุบ

  โรคและแมลง    

  อัตราการเจริญเติบโต   -

 

                       การเก็บรักษา   -

                       การแปรรูป  -

                       การตลาด    หัวกิโลกรัมละ  25  บาท
                                              ข้อมูลจากคุณถวัลย์  สุวรรณเตมีย์ ร้านเจ้ากรมเป๋อ  เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ.2546

                       การบริโภค  -

                       การนำเข้า -

                       การส่งออก  -



                     
การใช้ประโยชน์ทางด้านเนื้อไม้ 
 

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านนิเวศน์  ปลูกเป็นพืชคลุมดิน  ช่วยป้องกันการชะล้างหน้าดิน  ฯลฯ

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านภูมิสถาปัตย์  ดอกขมิ้นมีรูปทรงสวยงาม สีขาว คล้ายดอก กระเจียว  สามารถปลูกเป็นไม้พุ่มคลุมดินประดับสวนให้ดูชุ่มชื้นได้ดี

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านโภชนาการ  

เหง้าขมิ้นสด  เป็นเครื่องเทศนำมาตำผสม เครื่องแดง ทำให้มีสีเหลืองและมีกลิ่นเฉพาะ  ซึ่งชาวภาคใต้นิยมใช้  เช่น  เครื่องแกงส้ม  แกงเผ็ด  แกงกะทิต่างๆ หมักปลาลดความคาว  ใช้แต่งสีอาหารให้มีสีเหลือง  ซึ่งใช้ในรูป ขมิ้นสดหรือผงแห้งก็ได้

ช่อดอกขมิ้นอ่อน  นำมารับประทานเป็นผักจิ้มน้ำพริก

                      การใช้ประโยชน์ทางด้านสมุนไพร ขมิ้นแบ่งลักษณะการใช้เป็นสมุนไพรได้ 2 ประเภท 1.  เป็นยาใช้ภายใน  แก้ท้องอืด  ท้องร่วง  ท้องเดิน  (ไม่ใช้บิดหรืออหิวาตกโรค)  แก้โรคกระเพาะ  วิธีใช้  ใช้เหง้าแก่สดยาวประมาณ  2  นิ้ว  เอามาขูดเปลือกล้างน้ำให้สะอาดตำให้ละเอียด  เติมน้ำคั้นเอาแต่น้ำรับประทาน ครั้งละ  2  ช้อนโต๊ะ  วันละ  3-4  ครั้ง

2.  เป็นยาใช้ภายนอก  ทาแก้ผื่นคัน  โรคผิวหนังพุพอง  ยารักษาชันนะตุ  และหนังศีรษะเป็นเม็ดผื่นคัน  วิธีใช้  ใช้เหง้าแก่แห้งไม่จำกัดจำนวนป่นให้เป็นผงละเอียด ใช้ทาตามบริเวณที่เป็นเม็ดผื่นคันโดยเฉพาะในเด็กนิยม ใช้มาก  เหง้าแก่  1  หัวแม่มือ  ล้างให้สะอาดบดละเอียด  เติมสารส้มเล็กน้อยและน้ำมันมะพร้าวพอแฉะๆ ใช้ทาบริเวณที่เป็นแผลพุพองที่หนังศีรษะ  (8)

อ้างอิง  (1), (8), (10)